Имтиҳонда энг кўп хато қилинадиган мавзулар: ЙҲҚ тузоқлари ва уларни ечиш
Имтиҳон саволларининг кўпчилиги қийин эмас — улар чалғитувчи. Бир хил вазиятда битта сўз («фақат», «бундан мустасно», «камида») жавобни бутунлай ўзгартиради. Қуйида Йўл ҳаракати қоидалари (ЙҲҚ) бўйича талабалар энг кўп адашадиган мавзулар ва ҳар биридаги типик тузоқлар келтирилган. Ҳар бир рақам расмий матндан олинган ва банд рақами билан кўрсатилган.
1. Тезлик чегаралари: рақамларни аралаштириб юбориш
Тезлик мавзусида хато кўпинча рақамни билмасликдан эмас, балки қайси транспорт воситасига ёки қайси жойга тегишли эканини аралаштиришдан келиб чиқади.
| Вазият | Чегара | Манба |
|---|---|---|
| Аҳоли пунктларида (умумий) | 70 км/соат | ЙҲҚ 78-банд |
| Нукус, Тошкент, вилоят ва туман марказлари, шаҳарлар ҳудуди | 60 км/соат | ЙҲҚ 78-банд |
| Белги ўрнатилган мактаб/боғча олдидан ва кейин 300 м дан кам масофада | 30 км/соат | ЙҲҚ 78-банд |
| Турар жой даҳалари ва ёндош ҳудудлар | 20 км/соат | ЙҲҚ 78-банд |
| Аҳоли пунктидан ташқарида, енгил автомобил | 100 км/соат | ЙҲҚ 79-банд |
| Шаҳарлараро автобус ва микроавтобус | 90 км/соат | ЙҲҚ 79-банд |
| Тиркамали енгил автомобил, мототсикл, 3,5 т дан оғир юк автомобили | 80 км/соат | ЙҲҚ 79-банд |
| Тиркамали юк автомобили | 70 км/соат | ЙҲҚ 79-банд |
| Шатакка олган транспорт воситаси (ҳар қандай йўлда) | 50 км/соат | ЙҲҚ 80-банд |
Тузоқ: «тиркамали енгил автомобил» — бу барибир енгил автомобил, лекин чегара 100 эмас, 80 км/соат (ЙҲҚ 79-банд). Яна бир тузоқ: шатакка олишда 50 км/соат чегараси шаҳар ичида ҳам, ташқарисида ҳам амал қилади (ЙҲҚ 80-банд).
2. Қувиб ўтиш: «тақиқланган жойлар» рўйхати
Қувиб ўтиш тақиқланган жойлар ЙҲҚ 86-бандида санаб ўтилган: тартибга солинган чорраҳалар, асосий бўлмаган йўлда тартибга солинмаган чорраҳалар, кўприклар, йўл ўтказгичлар, эстакадалар ва уларнинг ости, пиёдалар ўтиш жойлари, темир йўл кесишмалари ва уларга 100 метрдан кам қолган масофа, тепалик охири ва кўриниши чекланган жойлар.
Тузоқлар:
- Тартибга солинмаган чорраҳада асосий йўлда ҳаракатланаётган бўлсангиз, қувиб ўтиш бу банд бўйича тақиқланмаган — тақиқ фақат асосий ҳисобланмайдиган йўлга тегишли (ЙҲҚ 86-банд).
- 3.20 «Қувиб ўтиш тақиқланган» белгиси соатига 40 км дан секин кетаётган якка транспорт воситасини қувиб ўтишга тўсқинлик қилмайди (1-илова, 3.20 белгиси).
- Чапга бурилиш ишорасини бериб, бурилишга киришган транспорт воситасини ўнг томондан ўзиб кетилади (ЙҲҚ 83-банд).
Батафсил: Қувиб ўтиш қоидалари.
3. Тўхташ ва тўхтаб туриш: 10, 15, 30, 50 метрлар
Бу мавзуда рақамлар кўп, шунинг учун уларни жадвал билан ёдлаш қулай.
| Жой | Талаб | Манба |
|---|---|---|
| Пиёдалар ўтиш жойи | ундан олдин 10 м дан кам масофада тўхташ тақиқланган | ЙҲҚ 91-банд |
| Қатнов қисмлари кесишмаси | кесишаётган қатнов қисми четига 30 м дан кам масофада тўхташ тақиқланган | ЙҲҚ 91-банд |
| Йўналишли транспорт бекати | белгидан олдин ва кейин 15 м дан кам масофада тўхташ тақиқланган | ЙҲҚ 91-банд |
| Қайрилиб олиш жойлари | 30 м етмасдан ёки ўтиб тўхташ тақиқланган | ЙҲҚ 91-банд |
| Узлуксиз чизиққача масофа | 3 м дан кам бўлса тўхташ тақиқланган | ЙҲҚ 91-банд |
| Темир йўл кесишмаси | ҳар икки томонида 50 м яқинида тўхтаб туриш тақиқланган | ЙҲҚ 92-банд |
Тузоқ: «тўхташ» ва «тўхтаб туриш» фарқи. Тўхташ — 10 дақиқагача, тўхтаб туриш — йўловчи ёки юк билан боғлиқ бўлмаган ҳолда 10 дақиқадан кўпроқ (ЙҲҚ 6-банд). Тўхташ тақиқланган жойда тўхтаб туриш ҳам тақиқланган (ЙҲҚ 92-банд), лекин тескариси доим тўғри эмас.
Батафсил: Тўхташ ва тўхтаб туриш қоидалари.
4. Тартибга солинмаган чорраҳалар: ким биринчи?
Бу мавзуда саволлар расмли бўлади ва хато асосан навбатни нотўғри тартиблашдан келиб чиқади.
- Тенг аҳамиятли йўлларда — ўнгдан яқинлашаётганга йўл берилади (ЙҲҚ 105-банд).
- Трамвай тенг аҳамиятли йўлда релссиз транспортга нисбатан олдин ўтади (ЙҲҚ 105-банд).
- Чапга бурилаётган ёки қайрилиб олаётган ҳайдовчи рўпарадан тўғрига ёки ўнгга кетаётганга йўл беради (ЙҲҚ 107-банд).
- Асосий йўл чорраҳада йўналишини ўзгартирса, асосий йўлдагилар ўзаро тенг аҳамиятли йўллар қоидасига амал қилади (ЙҲҚ 106-банд).
- Қоплама борлигини аниқлаб бўлмаса ва имтиёз белгиси йўқ бўлса, ўзингизни иккинчи даражали йўлда деб ҳисоблайсиз (ЙҲҚ 108-банд).
Тузоқ: ёндош ҳудуддан (ҳовли, ёқилғи қуйиш шохобчаси) чиқиш чорраҳа ҳисобланмайди ва у ердан чиққан ҳайдовчи барча ҳаракат иштирокчиларига йўл беради (ЙҲҚ 6-банд). Айланма ҳаракатли чорраҳада эса айланада кетаётганлар кириб келаётганларга нисбатан устун (ЙҲҚ 98-банд).
Батафсил: Чорраҳалардан ўтиш қоидалари.
5. Светофор ва тартибга солувчи: қайси бири устун?
- Тартибга солувчининг ишораси светофор, белги ва чизиқлардан устун (ЙҲҚ 43-банд).
- Светофор ишораси имтиёз белгиларидан устун (ЙҲҚ 43-банд).
- Милтилловчи сариқ ишорали чорраҳа — тартибга солинмаган чорраҳа (ЙҲҚ 98-банд).
- Қўшимча тармоқдаги яшил кўрсаткич бўйича кетаётган ҳайдовчи бошқа йўналишдагиларга йўл беради (ЙҲҚ 100-банд).
Тузоқ: тартибга солувчи қўлини юқорига кўтарганда ҳаракат барча йўналишларда тақиқланади, аммо кескин тормозсиз тўхтай олмайдиган ҳайдовчига давом этишга рухсат бор (ЙҲҚ 38 ва 42-бандлар).
Батафсил: Светофор ва тартибга солувчи ишоралари.
6. Темир йўл кесишмаси
- Тўхташ жойи: шлагбаумга камида 5 м, шлагбаум бўлмаса — биринчи релсга камида 10 м (ЙҲҚ 119-банд).
- Кесишмадан кейин тирбандлик бўлса, кесишмага кириш тақиқланган (ЙҲҚ 118-банд).
- Тезлиги соатига 8 км дан кам транспорт воситаси темир йўл дистансияси бошлиғининг рухсатисиз ўта олмайди (ЙҲҚ 118-банд).
- Кесишмада мажбуран тўхтаб қолсангиз, имкон бўлса икки кишини темир йўл бўйлаб икки томонга 1000 метрга юборасиз (ЙҲҚ 120-банд).
Тузоқ: светофор тақиқловчи ишора берса, шлагбаум очиқ бўлса ҳам кириш тақиқланган (ЙҲҚ 118-банд).
7. Шатакка олиш ва авария белгиси
- Эгилувчан улагич: 4–6 м; қаттиқ улагич: 4 м дан кўп эмас (ЙҲҚ 144-банд).
- Улагич билан бирга умумий узунлик 20 м дан ошса, шатакка олиш тақиқланган (ЙҲҚ 145-банд).
- Яхмалак ва сирпанчиқ йўлда эгилувчан улагичда шатакка олиш тақиқланган (ЙҲҚ 145-банд).
- Авария сабабли тўхташ белгиси: аҳоли пунктида камида 15 м, ташқарида камида 30 м масофада (ЙҲҚ 51-банд).
Тузоқ: 15/30 метр рақамлари баъзан авария белгиси билан эмас, бошқа масофалар билан аралаштирилади — уларни алоҳида ёдланг.
Тузоқлардан қандай қутулиш мумкин
- Саволни охиригача ўқинг. «Қайси ҳолларда тақиқланмайди?» каби инкор шакллари кўп хатога сабаб бўлади.
- Ҳар бир хатони банд билан текширинг. Жавобни ёдлаш эмас, қоида матнини билиш кейинги ўхшаш саволни ҳам ечади. Расмий матнни ЙҲҚ қоидалари бўлимида ўқиш мумкин.
- Ўхшаш саволларни ёнма-ён солиштиринг. Масалан, 10 м (пиёдалар ўтиш жойи) ва 30 м (чорраҳа) фарқи.
- Белгиларни расм билан такрорланг — Йўл белгилари каталоги бунга қулай.
- Хатолар рўйхатини бўшатмагунингизча янги билетларга шошилманг.
Бу мавзуларни амалда мустаҳкамлаш учун ЙҲҚ саволлари бўлимида мавзулар бўйича тестларни ишлаб, хатоларингизни қайта кўриб чиқишингиз мумкин.
Кўп бериладиган саволлар
Имтиҳонда қайси мавзуларда энг кўп хато қилинади?
Одатда тезлик чегаралари, қувиб ўтиш тақиқланган жойлар, тўхташ ва тўхтаб туриш масофалари, тартибга солинмаган чорраҳаларда навбат ва темир йўл кесишмаси қоидаларида. Бу мавзуларда рақамлар ва истиснолар кўп.
Аҳоли пунктида рухсат этилган тезлик қанча?
Умумий қоида — соатига 70 км гача. Нукус ва Тошкент шаҳарларида, вилоят ва туман марказларида ҳамда шаҳарлар ҳудудида — 60 км/соат гача, турар жой даҳаларида — 20 км/соат гача (ЙҲҚ 78-банд).
Сариқ ишора ёнганда ҳаракатни давом эттириш мумкинми?
Яшил ишорадан кейин сариқ ёнганда кескин тормоз бермасдан тўхтай олмайдиган ҳайдовчига ҳаракатни давом эттиришга рухсат берилади (ЙҲҚ 42-банд). Бошқа ҳолларда сариқ ишора ҳаракатни тақиқлайди (ЙҲҚ 31-банд).
Темир йўл кесишмаси олдида қаерда тўхташ керак?
Тўхташ чизиғи, 2.5 белгиси ёки светофор олдида; улар бўлмаса — шлагбаумга камида 5 метр, шлагбаум бўлмаса — биринчи релсга камида 10 метр қолганда (ЙҲҚ 119-банд).
Тузоқли саволларга қандай тайёрланиш керак?
Ҳар бир хатони банд рақами билан текширинг, ўхшаш саволларни ёнма-ён солиштиринг ва хатолар рўйхатини улар йўқолгунча такрорланг.