Imtihonda eng ko'p xato qilinadigan mavzular: YHQ tuzoqlari va ularni yechish
Imtihon savollarining ko'pchiligi qiyin emas — ular chalg'ituvchi. Bir xil vaziyatda bitta so'z («faqat», «bundan mustasno», «kamida») javobni butunlay o'zgartiradi. Quyida Yo'l harakati qoidalari (YHQ) bo'yicha talabalar eng ko'p adashadigan mavzular va har biridagi tipik tuzoqlar keltirilgan. Har bir raqam rasmiy matndan olingan va band raqami bilan ko'rsatilgan.
1. Tezlik chegaralari: raqamlarni aralashtirib yuborish
Tezlik mavzusida xato ko'pincha raqamni bilmaslikdan emas, balki qaysi transport vositasiga yoki qaysi joyga tegishli ekanini aralashtirishdan kelib chiqadi.
| Vaziyat | Chegara | Manba |
|---|---|---|
| Aholi punktlarida (umumiy) | 70 km/soat | YHQ 78-band |
| Nukus, Toshkent, viloyat va tuman markazlari, shaharlar hududi | 60 km/soat | YHQ 78-band |
| Belgi o'rnatilgan maktab/bog'cha oldidan va keyin 300 m dan kam masofada | 30 km/soat | YHQ 78-band |
| Turar joy dahalari va yondosh hududlar | 20 km/soat | YHQ 78-band |
| Aholi punktidan tashqarida, yengil avtomobil | 100 km/soat | YHQ 79-band |
| Shaharlararo avtobus va mikroavtobus | 90 km/soat | YHQ 79-band |
| Tirkamali yengil avtomobil, mototsikl, 3,5 t dan og'ir yuk avtomobili | 80 km/soat | YHQ 79-band |
| Tirkamali yuk avtomobili | 70 km/soat | YHQ 79-band |
| Shatakka olgan transport vositasi (har qanday yo'lda) | 50 km/soat | YHQ 80-band |
Tuzoq: «tirkamali yengil avtomobil» — bu baribir yengil avtomobil, lekin chegara 100 emas, 80 km/soat (YHQ 79-band). Yana bir tuzoq: shatakka olishda 50 km/soat chegarasi shahar ichida ham, tashqarisida ham amal qiladi (YHQ 80-band).
2. Quvib o'tish: «taqiqlangan joylar» ro'yxati
Quvib o'tish taqiqlangan joylar YHQ 86-bandida sanab o'tilgan: tartibga solingan chorrahalar, asosiy bo'lmagan yo'lda tartibga solinmagan chorrahalar, ko'priklar, yo'l o'tkazgichlar, estakadalar va ularning osti, piyodalar o'tish joylari, temir yo'l kesishmalari va ularga 100 metrdan kam qolgan masofa, tepalik oxiri va ko'rinishi cheklangan joylar.
Tuzoqlar:
- Tartibga solinmagan chorrahada asosiy yo'lda harakatlanayotgan bo'lsangiz, quvib o'tish bu band bo'yicha taqiqlanmagan — taqiq faqat asosiy hisoblanmaydigan yo'lga tegishli (YHQ 86-band).
- 3.20 «Quvib o'tish taqiqlangan» belgisi soatiga 40 km dan sekin ketayotgan yakka transport vositasini quvib o'tishga to'sqinlik qilmaydi (1-ilova, 3.20 belgisi).
- Chapga burilish ishorasini berib, burilishga kirishgan transport vositasini o'ng tomondan o'zib ketiladi (YHQ 83-band).
Batafsil: Quvib o'tish qoidalari.
3. To'xtash va to'xtab turish: 10, 15, 30, 50 metrlar
Bu mavzuda raqamlar ko'p, shuning uchun ularni jadval bilan yodlash qulay.
| Joy | Talab | Manba |
|---|---|---|
| Piyodalar o'tish joyi | undan oldin 10 m dan kam masofada to'xtash taqiqlangan | YHQ 91-band |
| Qatnov qismlari kesishmasi | kesishayotgan qatnov qismi chetiga 30 m dan kam masofada to'xtash taqiqlangan | YHQ 91-band |
| Yo'nalishli transport bekati | belgidan oldin va keyin 15 m dan kam masofada to'xtash taqiqlangan | YHQ 91-band |
| Qayrilib olish joylari | 30 m yetmasdan yoki o'tib to'xtash taqiqlangan | YHQ 91-band |
| Uzluksiz chiziqqacha masofa | 3 m dan kam bo'lsa to'xtash taqiqlangan | YHQ 91-band |
| Temir yo'l kesishmasi | har ikki tomonida 50 m yaqinida to'xtab turish taqiqlangan | YHQ 92-band |
Tuzoq: «to'xtash» va «to'xtab turish» farqi. To'xtash — 10 daqiqagacha, to'xtab turish — yo'lovchi yoki yuk bilan bog'liq bo'lmagan holda 10 daqiqadan ko'proq (YHQ 6-band). To'xtash taqiqlangan joyda to'xtab turish ham taqiqlangan (YHQ 92-band), lekin teskarisi doim to'g'ri emas.
Batafsil: To'xtash va to'xtab turish qoidalari.
4. Tartibga solinmagan chorrahalar: kim birinchi?
Bu mavzuda savollar rasmli bo'ladi va xato asosan navbatni noto'g'ri tartiblashdan kelib chiqadi.
- Teng ahamiyatli yo'llarda — o'ngdan yaqinlashayotganga yo'l beriladi (YHQ 105-band).
- Tramvay teng ahamiyatli yo'lda relssiz transportga nisbatan oldin o'tadi (YHQ 105-band).
- Chapga burilayotgan yoki qayrilib olayotgan haydovchi ro'paradan to'g'riga yoki o'ngga ketayotganga yo'l beradi (YHQ 107-band).
- Asosiy yo'l chorrahada yo'nalishini o'zgartirsa, asosiy yo'ldagilar o'zaro teng ahamiyatli yo'llar qoidasiga amal qiladi (YHQ 106-band).
- Qoplama borligini aniqlab bo'lmasa va imtiyoz belgisi yo'q bo'lsa, o'zingizni ikkinchi darajali yo'lda deb hisoblaysiz (YHQ 108-band).
Tuzoq: yondosh hududdan (hovli, yoqilg'i quyish shoxobchasi) chiqish chorraha hisoblanmaydi va u yerdan chiqqan haydovchi barcha harakat ishtirokchilariga yo'l beradi (YHQ 6-band). Aylanma harakatli chorrahada esa aylanada ketayotganlar kirib kelayotganlarga nisbatan ustun (YHQ 98-band).
Batafsil: Chorrahalardan o'tish qoidalari.
5. Svetofor va tartibga soluvchi: qaysi biri ustun?
- Tartibga soluvchining ishorasi svetofor, belgi va chiziqlardan ustun (YHQ 43-band).
- Svetofor ishorasi imtiyoz belgilaridan ustun (YHQ 43-band).
- Miltillovchi sariq ishorali chorraha — tartibga solinmagan chorraha (YHQ 98-band).
- Qo'shimcha tarmoqdagi yashil ko'rsatkich bo'yicha ketayotgan haydovchi boshqa yo'nalishdagilarga yo'l beradi (YHQ 100-band).
Tuzoq: tartibga soluvchi qo'lini yuqoriga ko'targanda harakat barcha yo'nalishlarda taqiqlanadi, ammo keskin tormozsiz to'xtay olmaydigan haydovchiga davom etishga ruxsat bor (YHQ 38 va 42-bandlar).
Batafsil: Svetofor va tartibga soluvchi ishoralari.
6. Temir yo'l kesishmasi
- To'xtash joyi: shlagbaumga kamida 5 m, shlagbaum bo'lmasa — birinchi relsga kamida 10 m (YHQ 119-band).
- Kesishmadan keyin tirbandlik bo'lsa, kesishmaga kirish taqiqlangan (YHQ 118-band).
- Tezligi soatiga 8 km dan kam transport vositasi temir yo'l distansiyasi boshlig'ining ruxsatisiz o'ta olmaydi (YHQ 118-band).
- Kesishmada majburan to'xtab qolsangiz, imkon bo'lsa ikki kishini temir yo'l bo'ylab ikki tomonga 1000 metrga yuborasiz (YHQ 120-band).
Tuzoq: svetofor taqiqlovchi ishora bersa, shlagbaum ochiq bo'lsa ham kirish taqiqlangan (YHQ 118-band).
7. Shatakka olish va avariya belgisi
- Egiluvchan ulagich: 4–6 m; qattiq ulagich: 4 m dan ko'p emas (YHQ 144-band).
- Ulagich bilan birga umumiy uzunlik 20 m dan oshsa, shatakka olish taqiqlangan (YHQ 145-band).
- Yaxmalak va sirpanchiq yo'lda egiluvchan ulagichda shatakka olish taqiqlangan (YHQ 145-band).
- Avariya sababli to'xtash belgisi: aholi punktida kamida 15 m, tashqarida kamida 30 m masofada (YHQ 51-band).
Tuzoq: 15/30 metr raqamlari ba'zan avariya belgisi bilan emas, boshqa masofalar bilan aralashtiriladi — ularni alohida yodlang.
Tuzoqlardan qanday qutulish mumkin
- Savolni oxirigacha o'qing. «Qaysi hollarda taqiqlanmaydi?» kabi inkor shakllari ko'p xatoga sabab bo'ladi.
- Har bir xatoni band bilan tekshiring. Javobni yodlash emas, qoida matnini bilish keyingi o'xshash savolni ham yechadi. Rasmiy matnni YHQ qoidalari bo'limida o'qish mumkin.
- O'xshash savollarni yonma-yon solishtiring. Masalan, 10 m (piyodalar o'tish joyi) va 30 m (chorraha) farqi.
- Belgilarni rasm bilan takrorlang — Yo'l belgilari katalogi bunga qulay.
- Xatolar ro'yxatini bo'shatmaguningizcha yangi biletlarga shoshilmang.
Bu mavzularni amalda mustahkamlash uchun YHQ savollari bo'limida mavzular bo'yicha testlarni ishlab, xatolaringizni qayta ko'rib chiqishingiz mumkin.
Ko'p beriladigan savollar
Imtihonda qaysi mavzularda eng ko'p xato qilinadi?
Odatda tezlik chegaralari, quvib o'tish taqiqlangan joylar, to'xtash va to'xtab turish masofalari, tartibga solinmagan chorrahalarda navbat va temir yo'l kesishmasi qoidalarida. Bu mavzularda raqamlar va istisnolar ko'p.
Aholi punktida ruxsat etilgan tezlik qancha?
Umumiy qoida — soatiga 70 km gacha. Nukus va Toshkent shaharlarida, viloyat va tuman markazlarida hamda shaharlar hududida — 60 km/soat gacha, turar joy dahalarida — 20 km/soat gacha (YHQ 78-band).
Sariq ishora yonganda harakatni davom ettirish mumkinmi?
Yashil ishoradan keyin sariq yonganda keskin tormoz bermasdan to'xtay olmaydigan haydovchiga harakatni davom ettirishga ruxsat beriladi (YHQ 42-band). Boshqa hollarda sariq ishora harakatni taqiqlaydi (YHQ 31-band).
Temir yo'l kesishmasi oldida qayerda to'xtash kerak?
To'xtash chizig'i, 2.5 belgisi yoki svetofor oldida; ular bo'lmasa — shlagbaumga kamida 5 metr, shlagbaum bo'lmasa — birinchi relsga kamida 10 metr qolganda (YHQ 119-band).
Tuzoqli savollarga qanday tayyorlanish kerak?
Har bir xatoni band raqami bilan tekshiring, o'xshash savollarni yonma-yon solishtiring va xatolar ro'yxatini ular yo'qolguncha takrorlang.