Чорраҳалардан ўтиш қоидалари: ким кимга йўл беради

Қоидалар · Янгиланган: 2026-11-09 · 4 дақиқа ўқиш

Чорраҳалар имтиҳонда ҳам, реал йўлда ҳам энг кўп савол туғдирадиган жой. Қоиданинг мантиғи эса содда: аввал ким бошқараётганини аниқлайсиз (тартибга солувчи, светофор ёки белгилар), сўнг шу тартиб бўйича ким кимга йўл беришини ҳал қиласиз. Қуйида Йўл ҳаракати қоидаларининг (ЙҲҚ) 14–16-боблари банд рақамлари билан тушунтирилган.

Чорраҳа нима ва у қаердан бошланади

Чорраҳа — йўлларнинг бир сатҳда кесишадиган, туташадиган ёки айриладиган жойи. Унинг чегараси қатнов қисмларининг бурилиш жойларини туташтирувчи тасаввур қилинадиган чизиқлар билан аниқланади. Муҳим истисно: ёндош ҳудудлардан (ҳовли, ёқилғи қуйиш шохобчаси, тўхтаб туриш жойи) чиқиш жойлари чорраҳа ҳисобланмайди ва у ердан чиқаётган ҳайдовчи ҳаммага йўл беради (ЙҲҚ 6-банд).

Шу сабабли «ҳовлидан чиқяпман, ўнгимдан машина йўқ, демак мен олдин» деган мулоҳаза нотўғри — бу ҳолатда ўнг қўл қоидаси ишламайди.

Устуворлик иерархияси

Чорраҳада бир нечта «бошқарувчи» бир вақтда бўлиши мумкин. Қайси бири устунлиги ЙҲҚ 43-бандида белгиланган:

ТартибНимага амал қилинадиБанд
1Тартибга солувчининг ишоралари (светофор, белгилар, чизиқларга зид бўлса ҳам)ЙҲҚ 43-банд
2Светофор ишоралари (имтиёз белгиларига зид бўлса ҳам)ЙҲҚ 43-банд
3Имтиёз белгилари (2.1, 2.4, 2.5 ва бошқалар)ЙҲҚ 98, 104-банд
4Белгилар бўлмаса — тенг аҳамиятли йўллар қоидаси («ўнгдан келганга йўл бер»)ЙҲҚ 105-банд

Светофор ишламай қолса, ҳайдовчи кўндаланг йўналишдаги светофор ҳам ишламаётганига ишонч ҳосил қилгандан кейингина хавфсизликни таъминлаб ҳаракатни давом эттиради (ЙҲҚ 43-банд).

Тартибга солинган ва тартибга солинмаган чорраҳа

Ҳаракат навбати светофор ёки тартибга солувчи ишоралари билан бошқариладиган чорраҳа тартибга солинган ҳисобланади. Милтилловчи сариқ ишора ёниб-ўчаётган, светофор ишламаётган ёки тартибга солувчи бўлмаган чорраҳа эса тартибга солинмаган ҳисобланади (ЙҲҚ 98-банд). Бу имтиҳондаги классик тузоқ: милтилловчи сариқ — бу «светофорли чорраҳа» эмас, балки белгилар ва ўнг қўл қоидаси ишлайдиган чорраҳа.

Чорраҳага киришдан олдин

  • Бурилишдан олдин шу йўналиш учун мўлжалланган қатнов қисмининг энг четки ҳолатини эгалланг (айланма ҳаракатли чорраҳага кириш бундан мустасно) (ЙҲҚ 56-банд).
  • Бурилишда қарама-қарши йўналиш томонига чиқиб кетманг; ўнгга бурилишда имкон қадар ўнг четга яқин ҳаракатланинг (ЙҲҚ 57-банд).
  • Олдинда тирбандлик бўлса ва чорраҳада тўхтаб қолиб кўндаланг ҳаракатга тўсқинлик қилсангиз, чорраҳага кириш тақиқланади (ЙҲҚ 97-банд).
  • Чорраҳада орқага ҳаракатланиш тақиқланади (ЙҲҚ 63-банд), қувиб ўтиш эса тартибга солинган чорраҳада ва тартибга солинмаган чорраҳада иккинчи даражали йўлдан келаётганда тақиқланади (ЙҲҚ 86-банд).

Тартибга солинган чорраҳада

  1. Чапга бурилиш ва қайрилиб олиш. Рухсат этувчи ишорада чапга бурилаётган ёки қайрилаётган ҳайдовчи қаршидан тўғрига ва ўнгга кетаётганларга йўл беради (ЙҲҚ 99-банд).
  2. Қўшимча сексия стрелкаси. Қизил ёки сариқ билан бир вақтда ёнган яшил стрелка бўйича ҳаракатланаётган ҳайдовчи бошқа йўналишлардан келаётганларга йўл беради (ЙҲҚ 100-банд).
  3. Трамвай. Ишоралар трамвайга ҳам, релссиз транспортга ҳам бир вақтда рухсат берса, трамвай олдин ўтади (ЙҲҚ 101-банд).
  4. Чорраҳадан чиқиш. Рухсат этувчи ишорада кирган ҳайдовчи чиқишда светофордан қатъи назар мўлжалланган йўналишда ҳаракатни давом эттиради; аммо йўлида тўхташ чизиғи бўлган светофор бўлса, унга амал қилади (ЙҲҚ 102-банд).
  5. Яшил ёнганда. Чорраҳадан ўтишни тугатаётган транспорт воситалари ва қатнов қисмини кесиб ўтишни тугатаётган пиёдаларга йўл берилади (ЙҲҚ 103-банд).

Тартибга солинмаган чорраҳада

Тенг аҳамиятга эга бўлмаган йўллар. Иккинчи даражали йўлдаги ҳайдовчи асосий йўлдан яқинлашаётган транспортга, унинг кейинги йўналишидан қатъи назар, йўл беради (ЙҲҚ 104-банд). Асосий йўл 2.1 «Асосий йўл» белгиси билан, иккинчи даражали йўл эса 2.4 «Йўл беринг!» ёки 2.5 «Тўхтамасдан ҳаракатланиш тақиқланган» белгилари билан белгиланади. Қаттиқ қопламали йўл тупроқли ёки шағалли йўлга нисбатан асосий ҳисобланади, аммо иккинчи даражали йўлнинг фақат чорраҳага туташ қисми қопламали бўлиши уни тенг ҳуқуқли қилмайди (ЙҲҚ 6-банд).

2.3.1–2.3.3 «Иккинчи даражали йўл билан кесишув/туташув» белгилари аҳоли пунктларида чорраҳагача 50–100 метр, ундан ташқарида 150–300 метр масофада ўрнатилади (1-илова, 2.3 белгилари).

Асосий йўл бурилса. Агар асосий йўлнинг йўналиши чорраҳада ўзгарса, асосий йўлдаги ҳайдовчилар ўзаро тенг аҳамиятли йўллар қоидаси билан ҳаракатланади; иккинчи даражали йўллардагилар ҳам ўзаро шу қоидага амал қилади (ЙҲҚ 106-банд). 7.13 қўшимча ахборот белгиси асосий йўл йўналишини кўрсатади.

Тенг аҳамиятли йўллар. Релссиз транспорт ҳайдовчиси ўнгдан яқинлашаётганга йўл беради, трамвай эса йўналишидан қатъи назар релссиз транспортдан олдин ўтади (ЙҲҚ 105-банд). Чапга бурилиш ёки қайрилиб олишда қаршидан тўғрига ёки ўнгга келаётганларга йўл берилади (ЙҲҚ 107-банд).

Қоплама номаълум бўлса. Қоронғида, лой ёки қор остида ўз йўлингизнинг қопламасини аниқлай олмасангиз ва имтиёз белгилари бўлмаса, ўзингизни иккинчи даражали йўлда деб ҳисобланг (ЙҲҚ 108-банд).

Айланма ҳаракатли чорраҳа

Айланма ҳаракат ташкил этилган чорраҳада айлана бўйлаб ҳаракатланаётган транспорт воситалари айланага кириб келаётганларга нисбатан имтиёзга эга (ЙҲҚ 98-банд). Яъни айланага кираётган сиз йўл берасиз. Агар айланма олдида бошқа имтиёз белгилари ўрнатилган бўлса, уларга ҳам қаранг.

Пиёдалар ва велосипедчилар

Чапга ёки ўнгга бурилаётган ҳайдовчи кесишаётган йўлни кесиб ўтаётган пиёдаларга, шунингдек велосипед йўлкасидан ўтаётган велосипедчилар ва индивидуал ҳаракатланиш воситаларидаги шахсларга йўл бериши шарт (ЙҲҚ 96-банд). Оқ ҳасса билан ишора бераётган кўзи ожиз пиёдани эса ҳар қандай жойда ўтказиб юбориш керак (ЙҲҚ 113-банд).

Чорраҳада тўхташ

Қатнов қисмлари кесишмасида ва кесишаётган қатнов қисми четига 30 метрдан кам масофада тўхташ тақиқланади (ЙҲҚ 91-банд). Шу сабабли «чорраҳа ёнида бир дақиқага» тўхташ ҳам қоидабузарлик бўлиши мумкин. Тўхташ ва тўхтаб туриш ҳақида батафсил: тўхташ ва тўхтаб туриш қоидалари.

Имтиҳондаги типик хатолар

  • Милтилловчи сариқни тартибга солинган чорраҳа деб ўйлаш (ЙҲҚ 98-банд).
  • Ҳовлидан чиқишда ўнг қўл қоидасини қўллаш (ЙҲҚ 6, 54-банд).
  • Асосий йўл бурилганда, асосий йўлдаги икки ҳайдовчи ўртасида ўнг қўл қоидасини унутиш (ЙҲҚ 106-банд).
  • Чапга бурилишда қаршидан ўнгга бурилаётган машинага ҳам йўл бериш кераклигини эътибордан четда қолдириш (ЙҲҚ 99, 107-банд).
  • Трамвай устуворлигини унутиш (ЙҲҚ 101, 105-банд).

Светофор ишораларининг батафсил маъноси светофор ва тартибга солувчи ишоралари мақоласида берилган, белгилар эса йўл белгилари бўлимида.

Чорраҳа мавзусидаги расмий саволларни ЙҲҚ саволлари бўлимида изоҳлари билан ишлаб кўришингиз мумкин.

Кўп бериладиган саволлар

Тенг аҳамиятли йўллар чорраҳасида ким олдин ўтади?

Релссиз транспорт воситаси ҳайдовчиси ўнг томондан яқинлашаётган транспорт воситаларига йўл беради. Трамвай эса йўналишидан қатъи назар релссиз транспортдан олдин ўтади (ЙҲҚ 105-банд).

Милтилловчи сариқ чироқ ёниб турган чорраҳа қандай ҳисобланади?

Тартибга солинмаган чорраҳа ҳисобланади. Бунда тартибга солинмаган чорраҳа қоидалари ва имтиёз белгиларига амал қилинади (ЙҲҚ 98-банд).

Айланма ҳаракатли чорраҳада ким устун?

Айлана бўйлаб ҳаракатланаётган транспорт воситалари айланага кириб келаётганларга нисбатан имтиёзга эга (ЙҲҚ 98-банд).

Светофор ва «Асосий йўл» белгиси бир-бирига зид бўлса нимага амал қилинади?

Светофор ишораларига. Тартибга солувчи бўлса, унинг ишоралари светофор, белгилар ва чизиқлардан устун туради (ЙҲҚ 43-банд).

Йўл қопламаси борлигини аниқлаб бўлмаса-чи?

Қоронғи, лой ёки қор сабабли қопламани аниқлай олмасангиз ва имтиёз белгилари бўлмаса, ўзингизни иккинчи даражали йўлда деб ҳисобланг (ЙҲҚ 108-банд).

Ҳовлидан чиқиш жойи чорраҳа ҳисобланадими?

Йўқ. Ёндош ҳудудлардан чиқиш жойлари чорраҳа ҳисобланмайди, у ердан чиқаётган ҳайдовчи барча ҳаракат иштирокчиларига йўл беради (ЙҲҚ 6-банд).

Ўхшаш мақолалар