Тўхташ ва тўхтаб туриш қоидалари: фарқи, масофалар, тақиқлар
Тўхташ ва тўхтаб туриш — кундалик ҳайдашда энг кўп қўлланиладиган, аммо имтиҳонда энг кўп чалкаштириладиган мавзулардан бири. Сабаб: икки атама ўхшаш, тақиқлар рўйхати узун ва унда турли масофалар бор. Қуйида Йўл ҳаракати қоидаларининг (ЙҲҚ) 13-боби ва унга боғлиқ бандлар тартиб билан тушунтирилган.
Атамалар: 10 дақиқа чегараси
| Атама | Таъриф | Банд |
|---|---|---|
| Тўхташ | Транспорт воситаси ҳаракатини 10 дақиқагача тўхтатиш | ЙҲҚ 6-банд |
| Тўхтаб туриш | Йўловчи чиқариш-тушириш ёки юк ортиш-тушириш билан боғлиқ бўлмаган ҳолда ҳаракатни 10 дақиқадан кўпроқ вақтга атайин тўхтатиш | ЙҲҚ 6-банд |
| Мажбурий тўхташ | Техник нуқсон, юк, ҳайдовчи ёки йўловчи ҳолати, тўсиқ ёки об-ҳаво сабабли тўхташ; қоидабузарлик ҳисобланмайди | ЙҲҚ 6-банд |
Муҳим нуқта: йўловчини тушириш ёки юк тушириш 10 дақиқадан узоқ давом этса ҳам, бу тўхтаб туриш ҳисобланмайди. Шунинг учун «тўхтаб туриш тақиқланган» жойда юк тушириш мумкин, «тўхташ тақиқланган» жойда эса — йўқ.
Қаерда тўхташ мумкин
- Йўлнинг ўнг томонида — йўл ёқасида, у бўлмаса қатнов қисми четида (ЙҲҚ 88-банд).
- Аҳоли пунктларида чап томонда ҳам — ўртасида трамвай йўли бўлмаган, ҳар йўналишда биттадан тасмали йўлларда ва бир томонлама йўлларда (ЙҲҚ 88-банд).
- Тўлиқ вазни 3,5 тоннадан ортиқ юк транспорти бир томонлама йўлнинг чап томонида фақат юк ортиш ва тушириш учун тўхташи мумкин (ЙҲҚ 88-банд).
- Қатнов қисмида бир қатор қилиб, четга параллел; кажавасиз икки ғилдиракли транспортни икки қатор қилиб қўйиш мумкин (ЙҲҚ 89-банд).
- Тротуар четида фақат енгил автомобил, мототсикл, мопед, скутер, велосипед ва шунга ўхшашлар — 5.15 белгиси билан бирга тегишли 7.6.х қўшимча ахборот белгиларидан бири ўрнатилган жойларда (ЙҲҚ 89-банд).
- Аҳоли пунктидан ташқарида узоқ вақт тўхтаб туриш (тунаш, дам олиш) — фақат махсус майдончаларда ёки йўлдан ташқарида (ЙҲҚ 90-банд).
Тўхташ тақиқланган жойлар
Қуйидаги жойларда тўхташ ҳам, демак тўхтаб туриш ҳам тақиқланади (ЙҲҚ 91-банд):
| Жой | Масофа | Банд |
|---|---|---|
| Трамвай йўлларида ва уларга яқин, трамвайга халақит берадиган бўлса | — | ЙҲҚ 91-банд |
| Темир йўл кесишмаларида, туннелларда | — | ЙҲҚ 91-банд |
| Бир йўналишда учтадан кам тасмали кўприк, йўл ўтказгич, эстакада устида | — | ЙҲҚ 91-банд |
| Кўприк, йўл ўтказгич, эстакада остида (белги билан рухсат этилганидан ташқари) | — | ЙҲҚ 91-банд |
| Сидирға чизиқ, ажратувчи минтақа ёки қарама-қарши четгача | 3 метрдан кам қолса | ЙҲҚ 91-банд |
| Пиёдалар ўтиш жойи ва ундан олдин | 10 метрдан кам | ЙҲҚ 91-банд |
| Велосипед йўлкаси билан кесишув ва ундан олдин | 10 метрдан кам | ЙҲҚ 91-банд |
| Велосипедчилар тасмасида (одам тушириш-миндиришдан ташқари) | — | ЙҲҚ 91-банд |
| Кўриниш 100 метрдан кам бўлган дўнгликлар яқинида ва хавфли бурилишларда | — | ЙҲҚ 91-банд |
| Қатнов қисмлари кесишмаси ва кесишаётган қатнов қисми четигача | 30 метрдан кам | ЙҲҚ 91-банд |
| Бекат майдончаси, бекат белгисидан ҳар икки томонга | 15 метрдан кам | ЙҲҚ 91-банд |
| Қайрилиб олиш жойлари ва уларга етмасдан ёки ўтиб | 30 метр | ЙҲҚ 91-банд |
| Светофор ёки белгиларни тўсиб қўядиган, бошқаларнинг кириш-чиқишига имкон қолдирмайдиган жойлар | — | ЙҲҚ 91-банд |
| 3.27 белгиси ёки 1.4 чизиғи таъсир оралиғида | — | ЙҲҚ 91-банд |
Чорраҳадаги 30 метрлик қоиданинг истисноси бор: уч томонлама чорраҳада ёндан туташган йўлнинг сидирға чизиқ ёки ажратувчи минтақа билан ажратилган қарама-қарши томонида тўхташ мумкин (ЙҲҚ 91-банд).
Шунингдек, йўналишли транспорт учун 5.9, 5.10.1–5.10.3 белгилари билан ажратилган тасмада бошқа транспортнинг тўхташи тақиқланади (ЙҲҚ 132-банд), автомагистралда эса 5.15 ёки 6.11 белгилари билан белгиланган махсус майдончалардан бошқа жойда тўхташ тақиқланади (ЙҲҚ 121-банд).
Тўхтаб туриш тақиқланган жойлар
Тўхташ мумкин, лекин 10 дақиқадан ортиқ туриш мумкин эмас бўлган жойлар (ЙҲҚ 92-банд):
- тўхташ тақиқланган барча жойлар;
- аҳоли пунктидан ташқарида 2.1 «Асосий йўл» белгиси билан белгиланган йўлларнинг қатнов қисми;
- темир йўл кесишмаларининг ҳар иккала томонида 50 метр яқинида;
- 3.27–3.30 белгилари ёки 1.4, 1.10 чизиқлари таъсир оралиғи;
- тунги вақтда юк автомобилини бошқаларга хавф туғдирадиган ҳолда йўл четида қолдириш.
5.15 ва 7.17 белгилари ёки 1.24 чизиғи билан белгиланган ногиронлиги бўлган шахслар жойида бошқаларнинг тўхташи ҳам, тўхтаб туриши ҳам тақиқланади (ЙҲҚ 91, 92-банд).
Белгилар ва чизиқлар
- 3.27 «Тўхташ тақиқланган» — тўхташ ва тўхтаб туришни тақиқлайди. Йўналишсиз енгил таксиларга йўловчи тушириш-чиқариш пайтида таъсир қилмайди (1-илова).
- 3.28 «Тўхтаб туриш тақиқланган» — фақат тўхтаб туришни тақиқлайди. 3.28–3.30 таксометри ишлаб турган таксиларга тааллуқли эмас (1-илова).
- 3.29 / 3.30 — ойнинг тоқ / жуфт кунларида тўхтаб туриш тақиқланади. Иккаласи қарама-қарши томонларда бирга ўрнатилса, соат 19:00 дан 21:00 гача ҳар икки томонда тўхтаб туриш мумкин (1-илова).
- Бу белгилар фақат ўзи ўрнатилган томонга таъсир қилади (1-илова).
- 1.4 чизиғи — тўхташ тақиқланган жой, 1.10 чизиғи — тўхтаб туриш тақиқланган жой; иккаласи ҳам сариқ рангда, қатнов қисми четига ёки бордюр устига чизилади (2-илова).
Мажбурий тўхтаганда
- Авария ёруғлик ишорасини ёқинг; ишламаса, авария сабабли тўхташ белгисини қўйинг (ЙҲҚ 50, 51-банд).
- Белги аҳоли пунктида транспорт воситасидан камида 15 метр, аҳоли пунктидан ташқарида камида 30 метр масофада қўйилади (ЙҲҚ 51-банд).
- Тўхташ тақиқланган жойда мажбуран тўхтасангиз, машинани йўл четига олиб чиқиш ва у ердан олиб кетиш чораларини кўринг (ЙҲҚ 93-банд).
- Қоронғида ёки кўриниш ёмон бўлганда қатнов қисмига чиқишдан олдин нур қайтаргичли жилет кийинг (ЙҲҚ 11-банд).
Тўхтагандан кейин
- Эшикни очиш бошқаларга халақит берса ёки хавф туғдирса, очиш тақиқланади (ЙҲҚ 94-банд).
- Машинадан узоқлашишдан олдин у ўз-ўзидан юриб кетмаслиги ва бегона фойдалана олмаслиги чораларини кўринг (ЙҲҚ 95-банд).
- Қоронғида ёритилмаган жойда ёки ёмон кўринишда тўхтаган машинада габарит чироқлари ёқилган бўлиши керак (ЙҲҚ 136-банд).
- Турар жой даҳасида двигателни ишлатиб турган ҳолда тўхтаб туриш, 3,5 тоннадан оғир юк автомобилининг эса махсус жойдан ташқарида тўхтаб туриши тақиқланади (ЙҲҚ 124-банд).
Имтиҳондаги тузоқлар
- 10 дақиқадан узоқ юк тушириш — барибир «тўхташ» (ЙҲҚ 6-банд).
- Пиёда ўтиш жойи олдида 10 метр, бекатда 15 метр, чорраҳада 30 метр — рақамларни алмаштириб юборманг (ЙҲҚ 91-банд).
- Темир йўл: кесишмада — тўхташ тақиқ, 50 метр ичида — тўхтаб туриш тақиқ (ЙҲҚ 91, 92-банд).
- 3.29 + 3.30 жуфтлигида 19:00–21:00 — жой алмаштириш вақти (1-илова).
Қувиб ўтиш тақиқлари ҳақида қувиб ўтиш қоидалари, белгилар ҳақида йўл белгилари саҳифасини кўринг.
Тўхташ ва тўхтаб туришга оид расмий саволларни ЙҲҚ саволлари бўлимида машқ қилиш мумкин.
Кўп бериладиган саволлар
Тўхташ ва тўхтаб туришнинг фарқи нима?
Тўхташ — ҳаракатни 10 дақиқагача тўхтатиш. Тўхтаб туриш — йўловчи ёки юк билан боғлиқ бўлмаган ҳолда ҳаракатни 10 дақиқадан кўпроқ вақтга атайин тўхтатиш (ЙҲҚ 6-банд).
Пиёдалар ўтиш жойидан қанча масофада тўхташ тақиқланади?
Ўтиш жойининг ўзида ва ундан олдин 10 метрдан кам масофада (ЙҲҚ 91-банд).
Темир йўл кесишмаси яқинида тўхтаб туриш мумкинми?
Кесишманинг ҳар иккала томонида 50 метр яқинида тўхтаб туриш тақиқланади, кесишманинг ўзида эса тўхташ ҳам тақиқланган (ЙҲҚ 91, 92-банд).
Автобус бекати ёнида тўхташ мумкинми?
Бекат белгисидан ҳар икки томонга 15 метрдан кам масофада тўхташ тақиқланади; йўналишли транспортга халақит бермаса, йўловчи чиқариш-тушириш учун тўхташ мумкин (ЙҲҚ 91-банд).
3.29 ва 3.30 белгилари бирга ўрнатилса қачон тўхтаб туриш мумкин?
Қатнов қисмининг ҳар иккала томонида соат 19:00 дан 21:00 гача (1-илова, 3.29–3.30 изоҳи).
Турар жой даҳасида моторни ўчирмасдан туриш мумкинми?
Йўқ, турар жой даҳаларида двигатели ишлаб турган ҳолда тўхтаб туриш тақиқланади (ЙҲҚ 124-банд).