Светофор ва тартибга солувчи ишоралари: тўлиқ изоҳ

Қоидалар · Янгиланган: 2026-11-09 · 5 дақиқа ўқиш

Светофор ва тартибга солувчи ишоралари Йўл ҳаракати қоидаларининг (ЙҲҚ) 7-бобида жамланган. Бу мавзу имтиҳонда алоҳида тузоқларга бой: милтилловчи ишоралар, қўшимча сексиялар, тартибга солувчининг қўл ҳолатлари. Қуйида ҳар бир ишора қисқа ва аниқ, банд рақамлари билан тушунтирилган.

Светофор турлари

Светофорларда яшил, сариқ, қизил ва оқ рангли ишоралар қўлланилади. Ишоралар доирасимон, стрелка (кўрсаткич), пиёда ёки велосипед тасвири кўринишида ҳамда Х-симон бўлиши мумкин. Доирасимон светофорда яшил ишора сатҳида бир ёки иккита қўшимча сексия (яшил стрелка) бўлиши мумкин (ЙҲҚ 30-банд).

Доирасимон ишоралар маъноси

ИшораМаъносиБанд
ЯшилҲаракатга рухсат берадиЙҲҚ 31-банд
Милтилловчи яшилРухсат беради, вақти тугаётганини билдирадиЙҲҚ 31-банд
СариқТақиқлайди (42-банддаги ҳолатдан ташқари), ишоралар алмашинувидан огоҳлантирадиЙҲҚ 31-банд
Милтилловчи сариқЭҳтиёткорлик билан рухсат беради; тартибга солинмаган чорраҳа ёки пиёда ўтиш жойидан огоҳлантирадиЙҲҚ 31-банд
Қизил, милтилловчи қизилТақиқлайдиЙҲҚ 31-банд
Қизил + сариқ биргаТақиқлайди, тез орада яшил ёнишини билдирадиЙҲҚ 31-банд

Яшил ўчишига қанча сония қолганини кўрсатувчи рақамли табло ҳам қўлланилиши мумкин (ЙҲҚ 31-банд).

Эътибор беринг: «қизил + сариқ» ҳам тақиқловчи ишора. Яшил ёнмагунча тўхташ чизиғидан ўтиб бўлмайди.

Стрелкалар ва қўшимча сексиялар

  • Қизил, сариқ ва яшил стрелкалар доирасимон ишоралар билан бир хил маънога эга, лекин фақат кўрсатилган йўналишга таъсир қилади (ЙҲҚ 32-банд).
  • Чапга бурилишга рухсат берувчи стрелка, агар белги билан тақиқланмаган бўлса, қайрилиб олишга ҳам рухсат беради. Қўшимча сексиядаги яшил стрелка ҳам шундай (ЙҲҚ 32-банд).
  • Қўшимча сексия ишораси ўчирилган бўлса, шу сексия бошқарадиган йўналишда ҳаракат тақиқланган (ЙҲҚ 32-банд).
  • Асосий яшил ишорага стрелка шакли чизилган бўлса, бу қўшимча сексия борлигини билдиради ва асосий яшилда рухсат этилган йўналишларни кўрсатади (ЙҲҚ 33-банд).
  • Қизил ёки сариқ билан бирга ёнган яшил стрелка бўйича ҳаракатланаётган ҳайдовчи бошқа йўналишлардагиларга йўл беради (ЙҲҚ 100-банд).

Махсус светофорлар

Пиёда ва велосипед светофорлари. Пиёда тасвирли ишора фақат пиёдаларга, велосипед тасвирлиси эса велосипедчилар ва индивидуал ҳаракатланиш воситаларидагиларга таъсир қилади (ЙҲҚ 34-банд).

Реверсив светофор. Йўналиши ўзгариши мумкин бўлган тасмаларда Х-симон қизил ишора шу тасмада ҳаракатни тақиқлайди, пастга қараган яшил стрелка эса рухсат беради. Икки томони 1.9 чизиғи билан белгиланган тасма устидаги реверсив светофор ўчиқ бўлса, шу тасмага кириш тақиқланади (ЙҲҚ 35-банд).

Трамвай светофори. Трамвай ва ажратилган тасмадаги йўналишли транспорт учун «Т» ҳарфи шаклида жойлашган тўртта оқ ишорали светофор қўлланилиши мумкин. Пастки ишора юқоридагилардан бири билан бирга ёнса — рухсат; пастки ўчиб, юқоридаги учтаси ёнса — тақиқ (ЙҲҚ 36-банд).

Темир йўл кесишмаси светофори. Оқ милтилловчи ишора кесишмадан ўтишга рухсат беради. Оқ ва қизил ишоралар ўчиқ бўлса, кўриниш чегарасида поезд бўлмасагина ўтиш мумкин. Қизил милтилловчи билан бирга товушли ишора ҳам берилиши мумкин (ЙҲҚ 37-банд). Светофорнинг тақиқловчи ишорасида шлагбаум ҳолатидан қатъи назар кесишмага кириш тақиқланади (ЙҲҚ 118-банд).

Тақиқловчи ишорада қаерда тўхташ керак

Светофор (реверсивдан ташқари) ёки тартибга солувчининг тақиқловчи ишорасида ҳайдовчи тўхташ чизиғи (5.33 белгиси) олдида, машинанинг энг олдинги нуқтаси чизиқдан чиқмаган ҳолда тўхтайди. Чизиқ бўлмаса (ЙҲҚ 41-банд):

  • чорраҳада — кесишаётган қатнов қисми олдида, пиёдаларга халақит бермасдан;
  • темир йўл кесишмаси олдида — ЙҲҚ 119-бандига мувофиқ;
  • бошқа жойларда — светофор ёки тартибга солувчи олдида.

Сариқда давом этиш истисноси

Яшилдан кейин сариқ ёнганда ёки тартибга солувчи қўлини юқорига кўтарганда, 41-банддаги жойда кескин тормоз бермасдан тўхташга улгура олмайдиган ҳайдовчи ҳаракатни давом эттириши мумкин (ЙҲҚ 42-банд). Бу ишораларда қатнов қисмида қолган пиёдалар уни бўшатиши, иложи бўлмаса қарама-қарши оқимларни ажратувчи чизиқда тўхташи керак.

Бу истисно «сариқда тезлашиб ўтиб кетиш» учун эмас: у фақат кескин тормоз хавфли бўлган вазиятга тааллуқли.

Тартибга солувчи ишоралари

Тартибга солувчи — ДЙҲХХ ходими, ҳарбий автомобил назорати ходими, йўлдан фойдаланиш хизмати ходими, темир йўл кесишмаси ва сол кечуви навбатчиси ёки жамоатчилик вакили бўлиши мумкин; у махсус кийим ёки таниқлик белгисига (қўл боғичи, жезл, қизил чироқ ёки байроқча) эга бўлади (ЙҲҚ 6-банд).

ҲолатКимга рухсатКимга тақиқБанд
Қўллар ёнга узатилган ёки туширилганЧап ва ўнг ён томондан: трамвайга тўғрига, релссиз транспортга тўғрига ва ўнгга; пиёдаларга қатнов қисмини кесиб ўтишОлд ва орқа томондан ҳаммаЙҲҚ 38-банд
Ўнг қўл олдинга узатилганЧап ёнидан: трамвайга чапга, релссиз транспортга барча йўналишларда; олди томондан: ҳаммага фақат ўнгга; пиёдаларга орқа томонидан ўтишОрқа томондан ва ўнг ёнидан ҳаммаЙҲҚ 38-банд
Қўл юқорига кўтарилганҲеч кимга (42-банддаги ҳолатдан ташқари)Барча йўналишларда ҳаммаЙҲҚ 38-банд

Эслаб қолиш усули: тартибга солувчининг кўкраги ёки орқаси сизга қараган бўлса — тўхтайсиз; ён томони қараган бўлса — ҳаракатланасиз (ўнг қўл олдинга узатилганда фақат чап ёнидан ва олдидан ўнгга).

Тартибга солувчи ҳайдовчига тушунарли бошқа ишораларни ҳам бериши, жезл ёки қизил ёруғлик қайтарувчи мосламадан фойдаланиши мумкин (ЙҲҚ 38-банд). Қўл ишораси ёки овоз кучайтиргич орқали тўхташни талаб қилса, ҳайдовчи кўрсатилган жойда тўхташи шарт (ЙҲҚ 39-банд). Ҳуштак эътиборни жалб қилиш учун қўшимча ишора сифатида берилади (ЙҲҚ 40-банд).

Ким устун: тартибга солувчи, светофор ёки белги

  • Тартибга солувчининг ишоралари светофор, белгилар ва чизиқларга зид бўлса — тартибга солувчига амал қилинади (ЙҲҚ 43-банд).
  • Светофор имтиёз белгиларига зид бўлса — светофорга амал қилинади (ЙҲҚ 43-банд).
  • Светофор ишламаса — кўндаланг йўналишдаги светофор ҳам ишламаётганига ишонч ҳосил қилиб, хавфсизликни таъминлаган ҳолда ҳаракатланилади (ЙҲҚ 43-банд). Бундай чорраҳа тартибга солинмаган ҳисобланади (ЙҲҚ 98-банд).

Пиёдалар ва светофор

Тартибга солинган жойларда пиёдалар тартибга солувчи ёки пиёда светофорига, улар бўлмаса транспорт светофорига амал қилади (ЙҲҚ 18-банд). Ҳайдовчи эса рухсат этувчи ишорада ҳам пиёдага кесиб ўтишни тугатиш имконини бериши керак (ЙҲҚ 103, 111-банд).

Имтиҳондаги тузоқлар

  • «Қизил + сариқ» — ҳали ҳам тақиқ (ЙҲҚ 31-банд).
  • Ўчиқ қўшимча сексия — шу йўналишда тақиқ (ЙҲҚ 32-банд).
  • Чапга стрелка қайрилишга ҳам рухсат беради, агар белги тақиқламаса (ЙҲҚ 32-банд).
  • Чорраҳага яшилда кирган ҳайдовчи чиқишдаги светофорга қарамай давом этади, агар у ерда тўхташ чизиғи бўлмаса (ЙҲҚ 102-банд).
  • Қўл юқорига — транспорт ва пиёдалар учун барча йўналишда тақиқ; қатнов қисмида қолган пиёдалар уни бўшатади (ЙҲҚ 38, 42-банд).

Чорраҳадаги навбат қоидалари чорраҳалардан ўтиш қоидалари мақоласида батафсил ёритилган.

Светофор ва тартибга солувчи мавзусидаги расмий саволларни ЙҲҚ саволлари бўлимида машқ қилиб, билимингизни текшириб кўринг.

Кўп бериладиган саволлар

Сариқ ишорада ҳаракатланиш мумкинми?

Одатда йўқ — сариқ ҳаракатни тақиқлайди. Истисно: яшилдан кейин сариқ ёнганда, кескин тормоз бермасдан тўхташга улгура олмайдиган ҳайдовчи ҳаракатни давом эттириши мумкин (ЙҲҚ 31, 42-банд).

Милтилловчи сариқ нимани билдиради?

Эҳтиёткорлик билан ҳаракатланишга рухсат беради ва тартибга солинмаган чорраҳа ёки пиёдалар ўтиш жойи ҳақида огоҳлантиради (ЙҲҚ 31-банд).

Тартибга солувчи қўлини юқорига кўтарганда нима қилиш керак?

Барча йўналишларда ҳаракат тақиқланади; фақат кескин тормозсиз тўхтай олмайдиган ҳайдовчи ҳаракатни давом эттиради (ЙҲҚ 38, 42-банд).

Қўшимча сексия ўчиқ бўлса-чи?

Шу сексия бошқарадиган йўналишда ҳаракатланиш тақиқланган (ЙҲҚ 32-банд).

Тартибга солувчи ва светофор зид бўлса кимга амал қилинади?

Тартибга солувчининг ишоралари ва кўрсатмаларига (ЙҲҚ 43-банд).

Ўхшаш мақолалар