Биринчи марта машина ҳайдаш: янги ҳайдовчи учун қўлланма
Гувоҳномани қўлга олиш — йўлнинг бошланиши. Биринчи мустақил сафарлар кўпчилик учун имтиҳондан ҳам ҳаяжонлироқ бўлади: энди ёнингизда инструктор ҳам, қўшимча тормоз тепкиси ҳам йўқ. Бу мақолада биринчи ҳафталарда энг кўп керак бўладиган қоидалар (банд рақамлари билан) ва амалий маслаҳатлар жамланган.
1. Йўлга чиқишдан олдин: ҳужжатлар
Механик транспорт воситаси ҳайдовчиси ёнида қуйидагилар бўлиши керак (ЙҲҚ 7-банд):
- тегишли тоифадаги ҳайдовчилик гувоҳномаси;
- транспорт воситасини рўйхатдан ўтказиш ҳақидаги гувоҳнома;
- транспорт воситаси эгасининг фуқаролик жавобгарлигини мажбурий суғурта қилиш полиси — у электрон кўринишда ҳам бўлиши мумкин.
Агар ёнингизда биометрик паспорт ёки ID-карта бўлса, гувоҳнома, рўйхатдан ўтказиш гувоҳномаси ва суғурта полиси каби ҳужжатлар планшет орқали текширилади (ЙҲҚ 7-банд). Ота-онангиз ёки яқин қариндошингиз машинасини бошқарсангиз, суғурта полиси шартларини олдиндан текширинг: кимлар бошқариши мумкинлиги полис турига боғлиқ (ЙҲҚ 8-банд).
2. Машинани текшириш
Ҳайдовчи йўлга чиқишдан олдин транспорт воситасининг техник созлигини, тозалигини ва тўлиқ жиҳозланганлигини текшириши шарт (ЙҲҚ 11-банд). Янги ҳайдовчи учун оддий рўйхат:
| Нима текширилади | Нега муҳим | Манба |
|---|---|---|
| Тормоз ва рул | Ишламаса, ҳайдаш тақиқланган | ЙҲҚ 12-банд |
| Фаралар ва орқа габарит чироқлари | Қоронғида ёнмаса, ҳайдаш тақиқланган | ЙҲҚ 12-банд |
| Ойна тозалагич | Ёмғир/қорда ишламаса, ҳайдаш тақиқланган | ЙҲҚ 12-банд |
| Шиналар (енгил автомобил протектори 1,6 мм дан кам эмас) | Носоз шинада фойдаланиш тақиқланган | 3-илова, 5.1 |
| Аптечка, ўт ўчиргич, авария белгиси, жилет | Мажбурий жиҳозлар | 3-илова, 7.10 |
| Кўзгулар | Ўрни ва тури талабга мос бўлиши керак | 3-илова, 7.1 |
Ўриндиқ ва кўзгуларни жойидан қўзғалмасдан олдин созланг: ҳаракатланаётганда буни қилиш эътиборни чалғитади.
3. Камар ва йўловчилар
Ҳайдовчи ва олд ўриндиқдаги йўловчи ҳаракатни бошлашдан олдин хавфсизлик камарини тақиши шарт (ЙҲҚ 9-банд). Ҳайдовчи йўловчиларни ҳам камар тақиш зарурлиги ҳақида огоҳлантириши керак (ЙҲҚ 11-банд).
Болалар билан: 12 ёшга тўлмаган болани болаларни ушлаб турувчи махсус қурилма ўрнатилмаган автомобилнинг олд ўриндиғида ташиш тақиқланган (ЙҲҚ 159-банд). Йўловчилар сони техник тавсифномада кўрсатилганидан ошмаслиги керак (ЙҲҚ 159-банд).
4. Ҳаракатни бошлаш ва манёврлар
- Ҳаракатни бошлаш, қайта тизилиш, бурилиш ва тўхташдан олдин бурилиш кўрсаткичини ёқинг (ЙҲҚ 45-банд) ва манёвр тугагач ўчиринг (ЙҲҚ 46-банд).
- Ишора бериш сизга олдин ўтиш ҳуқуқини бермайди (ЙҲҚ 46-банд) — аввал кўзгуга қаранг, кейин ишора беринг, кейин манёвр қилинг.
- Қайта тизилишда йўналишини ўзгартирмай кетаётган транспортга йўл беринг (ЙҲҚ 55-банд).
- Ҳовли ёки тўхтаб туриш жойидан йўлга чиқаётганда пиёдалар ва транспорт воситаларига йўл беринг (ЙҲҚ 54-банд).
Биринчи кунларда энг қийини — орқага ҳаракатланиш. Зарур бўлса, бошқа одамнинг ёрдамидан фойдаланинг (ЙҲҚ 63-банд); чорраҳаларда орқага ҳаракатланиш тақиқланган (ЙҲҚ 63-банд).
5. Тезлик ва оралиқ масофа
Аҳоли пунктларида умумий чегара — 70 км/соат, Нукус, Тошкент, вилоят ва туман марказлари ва шаҳарлар ҳудудида — 60 км/соат, турар жой даҳаларида — 20 км/соат (ЙҲҚ 78-банд). Лекин чегара — бу максимум: тезлик йўл, об-ҳаво ва кўриниш шароитига мос бўлиши керак (ЙҲҚ 77-банд).
Олдинги машина билан оралиқ масофа у кескин тормоз берганда ҳам тўқнашмасликни кафолатлаши керак (ЙҲҚ 73-банд). Янги ҳайдовчи учун бу масофани одатдагидан каттароқ олиш — энг оддий ва самарали одат. Шу билан бирга, заруратсиз жуда секин юриб бошқаларга халақит бериш ҳам тақиқланган (ЙҲҚ 81-банд).
6. Диққатни чалғитувчи нарсалар
- Ҳайдаш пайтида телефондан фойдаланиш тақиқланган; қулоқчин ёки қўлларни ишлатмайдиган ускуна орқали гаплашиш бундан мустасно (ЙҲҚ 12-банд).
- Олд қисмдаги мониторда видео кўриш тақиқланган (ЙҲҚ 12-банд).
- Навигаторни йўлга чиқишдан олдин созланг.
- Биринчи сафарларда мусиқани паст қилинг ёки ўчиринг — аҳоли пунктларида баланд овозли аппаратура ишлатиш барибир тақиқланган (ЙҲҚ 12-банд).
7. Чироқлар
Сутканинг қоронғи вақтида, етарлича кўринмайдиган шароитда ва туннелларда узоқни ёки яқинни ёритувчи фаралар ёқилган бўлиши керак (ЙҲҚ 134-банд). Қарама-қарши транспортгача камида 150 м қолганда узоқни ёритувчидан яқинни ёритувчига ўтинг (ЙҲҚ 135-банд). Кундузи ҳам кучли ёмғир ёки қор ёғаётганда яқинни ёритувчи фаралар ёқилади (ЙҲҚ 138-банд).
8. Тўхташ ва машинани қолдириш
- Эшикни очишдан олдин орқага қаранг: бошқа ҳаракат иштирокчиларига халақит берса ёки хавф туғдирса, эшик очиш тақиқланган (ЙҲҚ 94-банд).
- Машинани ташлаб кетишдан олдин унинг ўз-ўзидан ҳаракатланиб кетмаслиги ва бегона одам фойдалана олмаслиги чораларини кўринг (ЙҲҚ 95-банд).
- Пиёдалар ўтиш жойидан олдин 10 м дан кам масофада тўхташ тақиқланган (ЙҲҚ 91-банд). Батафсил: Тўхташ ва тўхтаб туриш қоидалари.
Агар машина бузилиб қолса, авария ишорасини ёқинг; у ишламаса, авария белгисини аҳоли пунктида камида 15 м, ташқарида камида 30 м масофада қўйинг (ЙҲҚ 51-банд). Қоронғида қатнов қисмига чиқишдан олдин нур қайтаргичли жилет кийинг (ЙҲҚ 11-банд).
9. «Ҳайдовчиликни энди бошлаган» белгиси
Қоидаларда сариқ квадрат ичида қора «!» тасвирли белги бор — у ҳайдовчилик стажи 2 йилдан кам бўлган ҳайдовчилар бошқараётган машинанинг орқасига ўрнатилади ва ҳайдовчининг хоҳишига кўра ўрнатиладиган белгилар қаторида келтирилган (ЙҲҚ 176-банд). У бошқа ҳайдовчиларга сиздан каттароқ масофа сақлаш кераклигини билдиради ва биринчи ойларда фойдали бўлиши мумкин.
10. Амалий одатлар
- Биринчи сафарларни таниш, тинч йўлларда ва ёруғ вақтда қилинг. Тирбандлик ва мураккаб чорраҳаларни кейинроққа қолдиринг.
- Маршрутни олдиндан билиб олинг — қаерда бурилишни билсангиз, сўнгги лаҳзада қайта тизилиш керак бўлмайди.
- Тажрибали ҳайдовчини ёнингизга олинг — лекин у маслаҳат бериши керак, рулни тортмаслиги керак.
- Чарчаган ҳолда ҳайдаманг. Чарчоқлик ва бетоблик ҳолатида бошқариш тақиқланган (ЙҲҚ 12-банд); спиртли ичимлик ҳар қандай миқдорда — ҳам (ЙҲҚ 12-банд).
- Машинани гувоҳномаси йўқ одамга берманг — бу ҳам тақиқланган (ЙҲҚ 12-банд).
Қоидаларни йўлда ҳам эслаб юриш учун вақти-вақти билан ЙҲҚ саволлари бўлимида билимингизни янгилаб туринг.
Кўп бериладиган саволлар
Янги ҳайдовчи «Ҳайдовчиликни энди бошлаган» белгисини ўрнатиши шартми?
Қоидаларда бу белги ҳайдовчининг хоҳишига кўра ўрнатиладиган белгилар қаторида келтирилган ва ҳайдовчилик стажи 2 йилдан кам бўлган ҳайдовчилар учун мўлжалланган (ЙҲҚ 176-банд). У бошқа ҳайдовчиларни эҳтиёт бўлишга ундайди.
Биринчи сафарда қандай ҳужжатлар ёнимда бўлиши керак?
Ҳайдовчилик гувоҳномаси, транспорт воситасини рўйхатдан ўтказиш гувоҳномаси ва мажбурий суғурта полиси (электрон кўринишда ҳам бўлиши мумкин). Биометрик паспорт ёки ID-карта ёнингизда бўлса, бу ҳужжатларнинг бир қисми планшет орқали текширилади (ЙҲҚ 7-банд).
Машинада қандай жиҳозлар бўлиши керак?
Енгил автомобилда тиббиёт қутичаси, ўт ўчиргич, авария сабабли тўхташ белгиси (ёки милтилловчи қизил чироқ) ва нур қайтаргичли жилет бўлиши керак (ЙҲҚ 3-илова, 7.10-банд).
Ҳайдаш пайтида телефонда гаплашиш мумкинми?
Фақат қулоқчин ёки қўлларни ишлатмасдан гаплашиш имконини берадиган ускуна орқали. Қўлда телефондан фойдаланиш тақиқланган (ЙҲҚ 12-банд).
Болани олд ўриндиқда олиб юриш мумкинми?
12 ёшга тўлмаган болани болаларни ушлаб турувчи махсус қурилма ўрнатилмаган автомобилнинг олд ўриндиғида ташиш тақиқланган (ЙҲҚ 159-банд).