Chorrahalardan o'tish qoidalari: kim kimga yo'l beradi
Chorrahalar imtihonda ham, real yo'lda ham eng ko'p savol tug'diradigan joy. Qoidaning mantig'i esa sodda: avval kim boshqarayotganini aniqlaysiz (tartibga soluvchi, svetofor yoki belgilar), so'ng shu tartib bo'yicha kim kimga yo'l berishini hal qilasiz. Quyida Yo'l harakati qoidalarining (YHQ) 14–16-boblari band raqamlari bilan tushuntirilgan.
Chorraha nima va u qayerdan boshlanadi
Chorraha — yo'llarning bir sathda kesishadigan, tutashadigan yoki ayriladigan joyi. Uning chegarasi qatnov qismlarining burilish joylarini tutashtiruvchi tasavvur qilinadigan chiziqlar bilan aniqlanadi. Muhim istisno: yondosh hududlardan (hovli, yoqilg'i quyish shoxobchasi, to'xtab turish joyi) chiqish joylari chorraha hisoblanmaydi va u yerdan chiqayotgan haydovchi hammaga yo'l beradi (YHQ 6-band).
Shu sababli «hovlidan chiqyapman, o'ngimdan mashina yo'q, demak men oldin» degan mulohaza noto'g'ri — bu holatda o'ng qo'l qoidasi ishlamaydi.
Ustuvorlik iyerarxiyasi
Chorrahada bir nechta «boshqaruvchi» bir vaqtda bo'lishi mumkin. Qaysi biri ustunligi YHQ 43-bandida belgilangan:
| Tartib | Nimaga amal qilinadi | Band |
|---|---|---|
| 1 | Tartibga soluvchining ishoralari (svetofor, belgilar, chiziqlarga zid bo'lsa ham) | YHQ 43-band |
| 2 | Svetofor ishoralari (imtiyoz belgilariga zid bo'lsa ham) | YHQ 43-band |
| 3 | Imtiyoz belgilari (2.1, 2.4, 2.5 va boshqalar) | YHQ 98, 104-band |
| 4 | Belgilar bo'lmasa — teng ahamiyatli yo'llar qoidasi («o'ngdan kelganga yo'l ber») | YHQ 105-band |
Svetofor ishlamay qolsa, haydovchi ko'ndalang yo'nalishdagi svetofor ham ishlamayotganiga ishonch hosil qilgandan keyingina xavfsizlikni ta'minlab harakatni davom ettiradi (YHQ 43-band).
Tartibga solingan va tartibga solinmagan chorraha
Harakat navbati svetofor yoki tartibga soluvchi ishoralari bilan boshqariladigan chorraha tartibga solingan hisoblanadi. Miltillovchi sariq ishora yonib-o'chayotgan, svetofor ishlamayotgan yoki tartibga soluvchi bo'lmagan chorraha esa tartibga solinmagan hisoblanadi (YHQ 98-band). Bu imtihondagi klassik tuzoq: miltillovchi sariq — bu «svetoforli chorraha» emas, balki belgilar va o'ng qo'l qoidasi ishlaydigan chorraha.
Chorrahaga kirishdan oldin
- Burilishdan oldin shu yo'nalish uchun mo'ljallangan qatnov qismining eng chetki holatini egallang (aylanma harakatli chorrahaga kirish bundan mustasno) (YHQ 56-band).
- Burilishda qarama-qarshi yo'nalish tomoniga chiqib ketmang; o'ngga burilishda imkon qadar o'ng chetga yaqin harakatlaning (YHQ 57-band).
- Oldinda tirbandlik bo'lsa va chorrahada to'xtab qolib ko'ndalang harakatga to'sqinlik qilsangiz, chorrahaga kirish taqiqlanadi (YHQ 97-band).
- Chorrahada orqaga harakatlanish taqiqlanadi (YHQ 63-band), quvib o'tish esa tartibga solingan chorrahada va tartibga solinmagan chorrahada ikkinchi darajali yo'ldan kelayotganda taqiqlanadi (YHQ 86-band).
Tartibga solingan chorrahada
- Chapga burilish va qayrilib olish. Ruxsat etuvchi ishorada chapga burilayotgan yoki qayrilayotgan haydovchi qarshidan to'g'riga va o'ngga ketayotganlarga yo'l beradi (YHQ 99-band).
- Qo'shimcha seksiya strelkasi. Qizil yoki sariq bilan bir vaqtda yongan yashil strelka bo'yicha harakatlanayotgan haydovchi boshqa yo'nalishlardan kelayotganlarga yo'l beradi (YHQ 100-band).
- Tramvay. Ishoralar tramvayga ham, relssiz transportga ham bir vaqtda ruxsat bersa, tramvay oldin o'tadi (YHQ 101-band).
- Chorrahadan chiqish. Ruxsat etuvchi ishorada kirgan haydovchi chiqishda svetofordan qat'i nazar mo'ljallangan yo'nalishda harakatni davom ettiradi; ammo yo'lida to'xtash chizig'i bo'lgan svetofor bo'lsa, unga amal qiladi (YHQ 102-band).
- Yashil yonganda. Chorrahadan o'tishni tugatayotgan transport vositalari va qatnov qismini kesib o'tishni tugatayotgan piyodalarga yo'l beriladi (YHQ 103-band).
Tartibga solinmagan chorrahada
Teng ahamiyatga ega bo'lmagan yo'llar. Ikkinchi darajali yo'ldagi haydovchi asosiy yo'ldan yaqinlashayotgan transportga, uning keyingi yo'nalishidan qat'i nazar, yo'l beradi (YHQ 104-band). Asosiy yo'l 2.1 «Asosiy yo'l» belgisi bilan, ikkinchi darajali yo'l esa 2.4 «Yo'l bering!» yoki 2.5 «To'xtamasdan harakatlanish taqiqlangan» belgilari bilan belgilanadi. Qattiq qoplamali yo'l tuproqli yoki shag'alli yo'lga nisbatan asosiy hisoblanadi, ammo ikkinchi darajali yo'lning faqat chorrahaga tutash qismi qoplamali bo'lishi uni teng huquqli qilmaydi (YHQ 6-band).
2.3.1–2.3.3 «Ikkinchi darajali yo'l bilan kesishuv/tutashuv» belgilari aholi punktlarida chorrahagacha 50–100 metr, undan tashqarida 150–300 metr masofada o'rnatiladi (1-ilova, 2.3 belgilari).
Asosiy yo'l burilsa. Agar asosiy yo'lning yo'nalishi chorrahada o'zgarsa, asosiy yo'ldagi haydovchilar o'zaro teng ahamiyatli yo'llar qoidasi bilan harakatlanadi; ikkinchi darajali yo'llardagilar ham o'zaro shu qoidaga amal qiladi (YHQ 106-band). 7.13 qo'shimcha axborot belgisi asosiy yo'l yo'nalishini ko'rsatadi.
Teng ahamiyatli yo'llar. Relssiz transport haydovchisi o'ngdan yaqinlashayotganga yo'l beradi, tramvay esa yo'nalishidan qat'i nazar relssiz transportdan oldin o'tadi (YHQ 105-band). Chapga burilish yoki qayrilib olishda qarshidan to'g'riga yoki o'ngga kelayotganlarga yo'l beriladi (YHQ 107-band).
Qoplama noma'lum bo'lsa. Qorong'ida, loy yoki qor ostida o'z yo'lingizning qoplamasini aniqlay olmasangiz va imtiyoz belgilari bo'lmasa, o'zingizni ikkinchi darajali yo'lda deb hisoblang (YHQ 108-band).
Aylanma harakatli chorraha
Aylanma harakat tashkil etilgan chorrahada aylana bo'ylab harakatlanayotgan transport vositalari aylanaga kirib kelayotganlarga nisbatan imtiyozga ega (YHQ 98-band). Ya'ni aylanaga kirayotgan siz yo'l berasiz. Agar aylanma oldida boshqa imtiyoz belgilari o'rnatilgan bo'lsa, ularga ham qarang.
Piyodalar va velosipedchilar
Chapga yoki o'ngga burilayotgan haydovchi kesishayotgan yo'lni kesib o'tayotgan piyodalarga, shuningdek velosiped yo'lkasidan o'tayotgan velosipedchilar va individual harakatlanish vositalaridagi shaxslarga yo'l berishi shart (YHQ 96-band). Oq hassa bilan ishora berayotgan ko'zi ojiz piyodani esa har qanday joyda o'tkazib yuborish kerak (YHQ 113-band).
Chorrahada to'xtash
Qatnov qismlari kesishmasida va kesishayotgan qatnov qismi chetiga 30 metrdan kam masofada to'xtash taqiqlanadi (YHQ 91-band). Shu sababli «chorraha yonida bir daqiqaga» to'xtash ham qoidabuzarlik bo'lishi mumkin. To'xtash va to'xtab turish haqida batafsil: to'xtash va to'xtab turish qoidalari.
Imtihondagi tipik xatolar
- Miltillovchi sariqni tartibga solingan chorraha deb o'ylash (YHQ 98-band).
- Hovlidan chiqishda o'ng qo'l qoidasini qo'llash (YHQ 6, 54-band).
- Asosiy yo'l burilganda, asosiy yo'ldagi ikki haydovchi o'rtasida o'ng qo'l qoidasini unutish (YHQ 106-band).
- Chapga burilishda qarshidan o'ngga burilayotgan mashinaga ham yo'l berish kerakligini e'tibordan chetda qoldirish (YHQ 99, 107-band).
- Tramvay ustuvorligini unutish (YHQ 101, 105-band).
Svetofor ishoralarining batafsil ma'nosi svetofor va tartibga soluvchi ishoralari maqolasida berilgan, belgilar esa yo'l belgilari bo'limida.
Chorraha mavzusidagi rasmiy savollarni YHQ savollari bo'limida izohlari bilan ishlab ko'rishingiz mumkin.
Ko'p beriladigan savollar
Teng ahamiyatli yo'llar chorrahasida kim oldin o'tadi?
Relssiz transport vositasi haydovchisi o'ng tomondan yaqinlashayotgan transport vositalariga yo'l beradi. Tramvay esa yo'nalishidan qat'i nazar relssiz transportdan oldin o'tadi (YHQ 105-band).
Miltillovchi sariq chiroq yonib turgan chorraha qanday hisoblanadi?
Tartibga solinmagan chorraha hisoblanadi. Bunda tartibga solinmagan chorraha qoidalari va imtiyoz belgilariga amal qilinadi (YHQ 98-band).
Aylanma harakatli chorrahada kim ustun?
Aylana bo'ylab harakatlanayotgan transport vositalari aylanaga kirib kelayotganlarga nisbatan imtiyozga ega (YHQ 98-band).
Svetofor va «Asosiy yo'l» belgisi bir-biriga zid bo'lsa nimaga amal qilinadi?
Svetofor ishoralariga. Tartibga soluvchi bo'lsa, uning ishoralari svetofor, belgilar va chiziqlardan ustun turadi (YHQ 43-band).
Yo'l qoplamasi borligini aniqlab bo'lmasa-chi?
Qorong'i, loy yoki qor sababli qoplamani aniqlay olmasangiz va imtiyoz belgilari bo'lmasa, o'zingizni ikkinchi darajali yo'lda deb hisoblang (YHQ 108-band).
Hovlidan chiqish joyi chorraha hisoblanadimi?
Yo'q. Yondosh hududlardan chiqish joylari chorraha hisoblanmaydi, u yerdan chiqayotgan haydovchi barcha harakat ishtirokchilariga yo'l beradi (YHQ 6-band).