Svetofor va tartibga soluvchi ishoralari: to'liq izoh
Svetofor va tartibga soluvchi ishoralari Yo'l harakati qoidalarining (YHQ) 7-bobida jamlangan. Bu mavzu imtihonda alohida tuzoqlarga boy: miltillovchi ishoralar, qo'shimcha seksiyalar, tartibga soluvchining qo'l holatlari. Quyida har bir ishora qisqa va aniq, band raqamlari bilan tushuntirilgan.
Svetofor turlari
Svetoforlarda yashil, sariq, qizil va oq rangli ishoralar qo'llaniladi. Ishoralar doirasimon, strelka (ko'rsatkich), piyoda yoki velosiped tasviri ko'rinishida hamda X-simon bo'lishi mumkin. Doirasimon svetoforda yashil ishora sathida bir yoki ikkita qo'shimcha seksiya (yashil strelka) bo'lishi mumkin (YHQ 30-band).
Doirasimon ishoralar ma'nosi
| Ishora | Ma'nosi | Band |
|---|---|---|
| Yashil | Harakatga ruxsat beradi | YHQ 31-band |
| Miltillovchi yashil | Ruxsat beradi, vaqti tugayotganini bildiradi | YHQ 31-band |
| Sariq | Taqiqlaydi (42-banddagi holatdan tashqari), ishoralar almashinuvidan ogohlantiradi | YHQ 31-band |
| Miltillovchi sariq | Ehtiyotkorlik bilan ruxsat beradi; tartibga solinmagan chorraha yoki piyoda o'tish joyidan ogohlantiradi | YHQ 31-band |
| Qizil, miltillovchi qizil | Taqiqlaydi | YHQ 31-band |
| Qizil + sariq birga | Taqiqlaydi, tez orada yashil yonishini bildiradi | YHQ 31-band |
Yashil o'chishiga qancha soniya qolganini ko'rsatuvchi raqamli tablo ham qo'llanilishi mumkin (YHQ 31-band).
E'tibor bering: «qizil + sariq» ham taqiqlovchi ishora. Yashil yonmaguncha to'xtash chizig'idan o'tib bo'lmaydi.
Strelkalar va qo'shimcha seksiyalar
- Qizil, sariq va yashil strelkalar doirasimon ishoralar bilan bir xil ma'noga ega, lekin faqat ko'rsatilgan yo'nalishga ta'sir qiladi (YHQ 32-band).
- Chapga burilishga ruxsat beruvchi strelka, agar belgi bilan taqiqlanmagan bo'lsa, qayrilib olishga ham ruxsat beradi. Qo'shimcha seksiyadagi yashil strelka ham shunday (YHQ 32-band).
- Qo'shimcha seksiya ishorasi o'chirilgan bo'lsa, shu seksiya boshqaradigan yo'nalishda harakat taqiqlangan (YHQ 32-band).
- Asosiy yashil ishoraga strelka shakli chizilgan bo'lsa, bu qo'shimcha seksiya borligini bildiradi va asosiy yashilda ruxsat etilgan yo'nalishlarni ko'rsatadi (YHQ 33-band).
- Qizil yoki sariq bilan birga yongan yashil strelka bo'yicha harakatlanayotgan haydovchi boshqa yo'nalishlardagilarga yo'l beradi (YHQ 100-band).
Maxsus svetoforlar
Piyoda va velosiped svetoforlari. Piyoda tasvirli ishora faqat piyodalarga, velosiped tasvirlisi esa velosipedchilar va individual harakatlanish vositalaridagilarga ta'sir qiladi (YHQ 34-band).
Reversiv svetofor. Yo'nalishi o'zgarishi mumkin bo'lgan tasmalarda X-simon qizil ishora shu tasmada harakatni taqiqlaydi, pastga qaragan yashil strelka esa ruxsat beradi. Ikki tomoni 1.9 chizig'i bilan belgilangan tasma ustidagi reversiv svetofor o'chiq bo'lsa, shu tasmaga kirish taqiqlanadi (YHQ 35-band).
Tramvay svetofori. Tramvay va ajratilgan tasmadagi yo'nalishli transport uchun «T» harfi shaklida joylashgan to'rtta oq ishorali svetofor qo'llanilishi mumkin. Pastki ishora yuqoridagilardan biri bilan birga yonsa — ruxsat; pastki o'chib, yuqoridagi uchtasi yonsa — taqiq (YHQ 36-band).
Temir yo'l kesishmasi svetofori. Oq miltillovchi ishora kesishmadan o'tishga ruxsat beradi. Oq va qizil ishoralar o'chiq bo'lsa, ko'rinish chegarasida poyezd bo'lmasagina o'tish mumkin. Qizil miltillovchi bilan birga tovushli ishora ham berilishi mumkin (YHQ 37-band). Svetoforning taqiqlovchi ishorasida shlagbaum holatidan qat'i nazar kesishmaga kirish taqiqlanadi (YHQ 118-band).
Taqiqlovchi ishorada qayerda to'xtash kerak
Svetofor (reversivdan tashqari) yoki tartibga soluvchining taqiqlovchi ishorasida haydovchi to'xtash chizig'i (5.33 belgisi) oldida, mashinaning eng oldingi nuqtasi chiziqdan chiqmagan holda to'xtaydi. Chiziq bo'lmasa (YHQ 41-band):
- chorrahada — kesishayotgan qatnov qismi oldida, piyodalarga xalaqit bermasdan;
- temir yo'l kesishmasi oldida — YHQ 119-bandiga muvofiq;
- boshqa joylarda — svetofor yoki tartibga soluvchi oldida.
Sariqda davom etish istisnosi
Yashildan keyin sariq yonganda yoki tartibga soluvchi qo'lini yuqoriga ko'targanda, 41-banddagi joyda keskin tormoz bermasdan to'xtashga ulgura olmaydigan haydovchi harakatni davom ettirishi mumkin (YHQ 42-band). Bu ishoralarda qatnov qismida qolgan piyodalar uni bo'shatishi, iloji bo'lmasa qarama-qarshi oqimlarni ajratuvchi chiziqda to'xtashi kerak.
Bu istisno «sariqda tezlashib o'tib ketish» uchun emas: u faqat keskin tormoz xavfli bo'lgan vaziyatga taalluqli.
Tartibga soluvchi ishoralari
Tartibga soluvchi — DYHXX xodimi, harbiy avtomobil nazorati xodimi, yo'ldan foydalanish xizmati xodimi, temir yo'l kesishmasi va sol kechuvi navbatchisi yoki jamoatchilik vakili bo'lishi mumkin; u maxsus kiyim yoki taniqlik belgisiga (qo'l bog'ichi, jezl, qizil chiroq yoki bayroqcha) ega bo'ladi (YHQ 6-band).
| Holat | Kimga ruxsat | Kimga taqiq | Band |
|---|---|---|---|
| Qo'llar yonga uzatilgan yoki tushirilgan | Chap va o'ng yon tomondan: tramvayga to'g'riga, relssiz transportga to'g'riga va o'ngga; piyodalarga qatnov qismini kesib o'tish | Old va orqa tomondan hamma | YHQ 38-band |
| O'ng qo'l oldinga uzatilgan | Chap yonidan: tramvayga chapga, relssiz transportga barcha yo'nalishlarda; oldi tomondan: hammaga faqat o'ngga; piyodalarga orqa tomonidan o'tish | Orqa tomondan va o'ng yonidan hamma | YHQ 38-band |
| Qo'l yuqoriga ko'tarilgan | Hech kimga (42-banddagi holatdan tashqari) | Barcha yo'nalishlarda hamma | YHQ 38-band |
Eslab qolish usuli: tartibga soluvchining ko'kragi yoki orqasi sizga qaragan bo'lsa — to'xtaysiz; yon tomoni qaragan bo'lsa — harakatlanasiz (o'ng qo'l oldinga uzatilganda faqat chap yonidan va oldidan o'ngga).
Tartibga soluvchi haydovchiga tushunarli boshqa ishoralarni ham berishi, jezl yoki qizil yorug'lik qaytaruvchi moslamadan foydalanishi mumkin (YHQ 38-band). Qo'l ishorasi yoki ovoz kuchaytirgich orqali to'xtashni talab qilsa, haydovchi ko'rsatilgan joyda to'xtashi shart (YHQ 39-band). Hushtak e'tiborni jalb qilish uchun qo'shimcha ishora sifatida beriladi (YHQ 40-band).
Kim ustun: tartibga soluvchi, svetofor yoki belgi
- Tartibga soluvchining ishoralari svetofor, belgilar va chiziqlarga zid bo'lsa — tartibga soluvchiga amal qilinadi (YHQ 43-band).
- Svetofor imtiyoz belgilariga zid bo'lsa — svetoforga amal qilinadi (YHQ 43-band).
- Svetofor ishlamasa — ko'ndalang yo'nalishdagi svetofor ham ishlamayotganiga ishonch hosil qilib, xavfsizlikni ta'minlagan holda harakatlaniladi (YHQ 43-band). Bunday chorraha tartibga solinmagan hisoblanadi (YHQ 98-band).
Piyodalar va svetofor
Tartibga solingan joylarda piyodalar tartibga soluvchi yoki piyoda svetoforiga, ular bo'lmasa transport svetoforiga amal qiladi (YHQ 18-band). Haydovchi esa ruxsat etuvchi ishorada ham piyodaga kesib o'tishni tugatish imkonini berishi kerak (YHQ 103, 111-band).
Imtihondagi tuzoqlar
- «Qizil + sariq» — hali ham taqiq (YHQ 31-band).
- O'chiq qo'shimcha seksiya — shu yo'nalishda taqiq (YHQ 32-band).
- Chapga strelka qayrilishga ham ruxsat beradi, agar belgi taqiqlamasa (YHQ 32-band).
- Chorrahaga yashilda kirgan haydovchi chiqishdagi svetoforga qaramay davom etadi, agar u yerda to'xtash chizig'i bo'lmasa (YHQ 102-band).
- Qo'l yuqoriga — transport va piyodalar uchun barcha yo'nalishda taqiq; qatnov qismida qolgan piyodalar uni bo'shatadi (YHQ 38, 42-band).
Chorrahadagi navbat qoidalari chorrahalardan o'tish qoidalari maqolasida batafsil yoritilgan.
Svetofor va tartibga soluvchi mavzusidagi rasmiy savollarni YHQ savollari bo'limida mashq qilib, bilimingizni tekshirib ko'ring.
Ko'p beriladigan savollar
Sariq ishorada harakatlanish mumkinmi?
Odatda yo'q — sariq harakatni taqiqlaydi. Istisno: yashildan keyin sariq yonganda, keskin tormoz bermasdan to'xtashga ulgura olmaydigan haydovchi harakatni davom ettirishi mumkin (YHQ 31, 42-band).
Miltillovchi sariq nimani bildiradi?
Ehtiyotkorlik bilan harakatlanishga ruxsat beradi va tartibga solinmagan chorraha yoki piyodalar o'tish joyi haqida ogohlantiradi (YHQ 31-band).
Tartibga soluvchi qo'lini yuqoriga ko'targanda nima qilish kerak?
Barcha yo'nalishlarda harakat taqiqlanadi; faqat keskin tormozsiz to'xtay olmaydigan haydovchi harakatni davom ettiradi (YHQ 38, 42-band).
Qo'shimcha seksiya o'chiq bo'lsa-chi?
Shu seksiya boshqaradigan yo'nalishda harakatlanish taqiqlangan (YHQ 32-band).
Tartibga soluvchi va svetofor zid bo'lsa kimga amal qilinadi?
Tartibga soluvchining ishoralari va ko'rsatmalariga (YHQ 43-band).