Ҳайдовчилик гувоҳномаси тоифалари: A1, A, B, C, D, BE, CE, DE ва ёш талаблари
Ҳайдовчилик гувоҳномасидаги ҳар бир тоифа маълум турдаги транспорт воситасини бошқариш ҳуқуқини беради. Ўзбекистонда тоифалар рўйхати, ёш чегаралари ва стаж талаблари Вазирлар Маҳкамасининг 408-сон қарори билан тасдиқланган низомда белгиланган. 2025-йил октабрда 676-сон қарор билан янги А1 кичик тоифаси қўшилди. Қуйида 2026-йил ҳолатига амалдаги тизим.
Тоифалар жадвали
| Тоифа | Қайси транспорт | Минимал ёш | Қўшимча шарт |
|---|---|---|---|
| A1 | Мопед, скутер ва кичик механик транспорт: двигател 25 см³ гача, 0,25 кВт гача, тезлик 25 км/соатгача | матбуотда 16 ёш | Автомактаб курси шарт эмас |
| A | Мототсикл ва электромототсикл | 16 | Автомактаб курси |
| B | Тўлиқ массаси 3 500 кг гача, ҳайдовчидан ташқари 8 тагача ўриндиқли автомобил; енгил тиркама билан | 18 | Автомактаб курси |
| C | Тўлиқ массаси 3 500 кг дан ортиқ юк автомобили; 750 кг гача тиркама билан | 18 | Автомактаб курси |
| D | Ҳайдовчидан ташқари 8 тадан ортиқ ўриндиқли йўловчи транспорти; 750 кг гача тиркама билан | 21 | B ёки C да камида 3 йил стаж |
| BE | B тоифасидаги автомобил + оғирроқ тиркама | — | B да сўнгги 12 ой стаж |
| CE | C тоифасидаги автомобил + 750 кг дан ортиқ тиркама | — | C да сўнгги 12 ой стаж |
| DE | D тоифасидаги автобус + 750 кг дан ортиқ тиркама; бўғимли автобуслар | — | D да сўнгги 12 ой стаж |
| Трамвай | Фақат трамвай | 21 | Махсус тайёрлов |
| Троллейбус | Фақат троллейбус | 21 | Махсус тайёрлов |
Ёш чегаралари низомнинг 25-бандидан олинган: A — 16, B ва/ёки C — 18, D, трамвай ва троллейбус — 21 ёш. Бу ёш курс тугаши пайтига қўйилади. Истисно: Темурбеклар мактаби ўқувчилари ва ҳарбий хизматда ҳайдовчиликка тайёрланган чақирилувчилар 18 ёшгача имтиҳон топшириши мумкин, гувоҳномада эса қайси ёшдан бошқариш мумкинлиги ёзилади.
A1 — янги кичик тоифа
A1 2025-йил 25-октабрдаги 676-сон қарор билан жорий этилди. У курйерлар ва кундалик қатновда ишлатиладиган енгил мопед ва скутерларни қамраб олади. Асосий фарқлар:
- автомактабда ўқиш мажбурий эмас — тўғридан-тўғри назарий ва амалий имтиҳон топширилади;
- назарий имтиҳонда 20 саволдан камида 16 тасига тўғри жавоб керак (бошқа тоифаларда 18 та);
- гувоҳномада A1 ҳуқуқи A тоифаси қаторида белгиланади;
- A, B, C ёки D тоифасига эга ҳайдовчилар A1 транспортини алоҳида гувоҳномасиз бошқариши мумкин.
A1 учун минимал ёш кун.узъда 16 деб кўрсатилган; низом матнида буни алоҳида тасдиқлай олмадик, шунинг учун имтиҳон марказида аниқлаштиринг.
A — мототсикллар
A тоифаси мототсикл ва электромототсиклларни бошқариш ҳуқуқини беради. Курс камида 9 ҳафта (180 соат назария, 20 соат амалий ҳайдаш). Амалий имтиҳон A тоифаси учун алоҳида: «илон изи», тор йўлак, тезлашиш-секинлашиш, габаритли ярим айлана, габаритли коридор, паст тезликда ҳаракатланиш ва «саккиз» машқлари бажарилади.
B — енгил автомобиллар
Энг кўп олинадиган тоифа. Шахсий автомобил, кроссовер, кичик фургон (3,5 тоннагача) ва ҳайдовчидан ташқари 8 тагача ўриндиқли микроавтобусни бошқариш мумкин. Курс камида 18 ҳафта, шундан 69 соат амалий ҳайдаш.
Эътибор беринг: йўловчиларни ҳақ эвазига ташувчи (такси каби) ҳайдовчилар учун, агар автомобилда ҳайдовчидан ташқари 4 тадан ортиқ ўриндиқ бўлса, тегишли тоифада камида 5 йил стаж талаб қилинади (низомнинг 30-банди).
C — юк автомобиллари
Тўлиқ массаси 3,5 тоннадан ортиқ юк автомобиллари. B ва C ни бирга ўқиш мумкин (камида 24 ҳафта). Тиббий маълумотномада C учун яроқлилик алоҳида кўрсатилади — B учун яроқли бўлиш C учун ҳам яроқли дегани эмас.
D — автобуслар
D тоифасини биринчи гувоҳнома сифатида олиб бўлмайди. Бунинг учун:
- B ёки C тоифасида камида 3 йил ҳайдаш стажи;
- қайта тайёрлов курси (камида 10 ҳафта, 60 соат амалий);
- назарий ва амалий имтиҳон;
- камида 21 ёш.
BE, CE, DE — тиркамали таркиблар
Бу тоифалар асосий тоифага оғир тиркама қўшиш ҳуқуқини беради. Низомнинг 28-бандига кўра, тегишли тоифада сўнгги 12 ой давомида ҳайдаш стажи, ўқув ташкилотида қайта тайёрлов (BE ва CE учун камида 7 ҳафта, DE учун 6 ҳафта) ва амалий имтиҳон керак. DE имтиҳони бўғимли автобусда топширилади. Амалий имтиҳон машқлари: орқа бортни платформага қўйиш, платформадан чиқиш ва габаритли коридорда орқага тўғри чизиқда ҳаракатланиш.
Трамвай ва троллейбус
Бу ҳуқуқлар гувоҳноманинг «алоҳида белгилар» қисмида «ТРАМВАЙ» ёки «ТРОЛЛЕЙБУС» деб ёзилади ва фақат шу транспорт турини бошқаришга рухсат беради. Ёш — камида 21. Айрим давлатларда (масалан, Россияда) булар «Тм» ва «Тб» тоифалари деб аталади; Ўзбекистон гувоҳномасида эса алоҳида ҳарфли тоифа эмас, ёзув шаклидаги белги сифатида қайд этилади.
С1 ва Д1 ҳақида
Баъзи хорижий давлатларда С1 (ўрта юк машиналари) ва Д1 (кичик автобуслар) кичик тоифалари бор. Ўзбекистондаги амалдаги низомда эса тоифалар A1, A, B, C, D, BE, CE, DE кўринишида келтирилган — С1 ва Д1 алоҳида кўрсатилмаган. Чет эл гувоҳномасидаги бундай тоифалар алмаштиришда қандай акс этишини ЙҲХХ бўлинмасида аниқланг.
Гувоҳноманинг амал қилиш муддати
Барча тоифалар учун миллий гувоҳнома 10 йил муддатга берилади. Муддат тугаганда уни алмаштириш керак: правани алмаштириш ва янгилаш.
Қайси тоифани танламанг, назарий имтиҳон саволлари умумий йўл ҳаракати қоидаларига асосланади. Уларни YesPrava'даги ЙҲҚ саволлари бўлимида имтиҳон форматида такрорлашингиз мумкин.
Кўп бериладиган саволлар
B тоифаси билан қандай транспорт ҳайдаш мумкин?
Тўлиқ рухсат этилган массаси 3 500 кг дан ошмайдиган ва ҳайдовчидан ташқари 8 тадан кўп бўлмаган ўриндиқли автомобилларни, шунингдек низомда белгиланган чегарадаги енгил тиркама билан.
Неча ёшдан права олиш мумкин?
A тоифа — 16 ёшдан, B ва C — 18 ёшдан, D, трамвай ва троллейбус — 21 ёшдан (ВМ 408-сон қарори низоми, 25-банд).
A1 тоифаси нима?
2025-йил октабрда жорий этилган кичик тоифа: двигател ҳажми 25 см³ гача, қуввати 0,25 кВт гача ва тезлиги 25 км/соатгача бўлган мопед ва скутерлар учун. Автомактаб курси шарт эмас, фақат назарий ва амалий имтиҳон топширилади.
С1 ва Д1 тоифалари Ўзбекистонда борми?
Амалдаги низомда тоифалар A1, A, B, C, D, BE, CE ва DE, ҳамда трамвай ва троллейбус белгиси сифатида келтирилган; С1 ва Д1 алоҳида кичик тоифа сифатида кўрсатилмаган.
D тоифасини олиш учун қанча стаж керак?
B ёки C тоифасида камида 3 йил ҳайдаш стажи, қайта тайёрлов курси ва назарий ҳамда амалий имтиҳон.
BE тоифасини қандай олиш мумкин?
B тоифасида сўнгги 12 ой давомида ҳайдаш стажи, ўқув ташкилотида қайта тайёрлов ва амалий имтиҳон талаб қилинади.
- lex.uz — VM 408-son qarori, haydovchilarni tayyorlash va guvohnoma berish nizomi (3, 25, 28–30-bandlar)
- anhor.uz — Guvohnomada yangi A1 kichik toifasi (VM 676-son qarori)
- kun.uz — Skuter va mototsikllarga pravani qanday olish mumkin (2025-yil noyabr)
- gov.uz — Haydovchilik guvohnomasini olish uchun imtihon topshirish