Haydovchilik guvohnomasi toifalari: A1, A, B, C, D, BE, CE, DE va yosh talablari
Haydovchilik guvohnomasidagi har bir toifa ma'lum turdagi transport vositasini boshqarish huquqini beradi. O'zbekistonda toifalar ro'yxati, yosh chegaralari va staj talablari Vazirlar Mahkamasining 408-son qarori bilan tasdiqlangan nizomda belgilangan. 2025-yil oktabrda 676-son qaror bilan yangi A1 kichik toifasi qo'shildi. Quyida 2026-yil holatiga amaldagi tizim.
Toifalar jadvali
| Toifa | Qaysi transport | Minimal yosh | Qo'shimcha shart |
|---|---|---|---|
| A1 | Moped, skuter va kichik mexanik transport: dvigatel 25 sm³ gacha, 0,25 kVt gacha, tezlik 25 km/soatgacha | matbuotda 16 yosh | Avtomaktab kursi shart emas |
| A | Mototsikl va elektromototsikl | 16 | Avtomaktab kursi |
| B | To'liq massasi 3 500 kg gacha, haydovchidan tashqari 8 tagacha o'rindiqli avtomobil; yengil tirkama bilan | 18 | Avtomaktab kursi |
| C | To'liq massasi 3 500 kg dan ortiq yuk avtomobili; 750 kg gacha tirkama bilan | 18 | Avtomaktab kursi |
| D | Haydovchidan tashqari 8 tadan ortiq o'rindiqli yo'lovchi transporti; 750 kg gacha tirkama bilan | 21 | B yoki C da kamida 3 yil staj |
| BE | B toifasidagi avtomobil + og'irroq tirkama | — | B da so'nggi 12 oy staj |
| CE | C toifasidagi avtomobil + 750 kg dan ortiq tirkama | — | C da so'nggi 12 oy staj |
| DE | D toifasidagi avtobus + 750 kg dan ortiq tirkama; bo'g'imli avtobuslar | — | D da so'nggi 12 oy staj |
| Tramvay | Faqat tramvay | 21 | Maxsus tayyorlov |
| Trolleybus | Faqat trolleybus | 21 | Maxsus tayyorlov |
Yosh chegaralari nizomning 25-bandidan olingan: A — 16, B va/yoki C — 18, D, tramvay va trolleybus — 21 yosh. Bu yosh kurs tugashi paytiga qo'yiladi. Istisno: Temurbeklar maktabi o'quvchilari va harbiy xizmatda haydovchilikka tayyorlangan chaqiriluvchilar 18 yoshgacha imtihon topshirishi mumkin, guvohnomada esa qaysi yoshdan boshqarish mumkinligi yoziladi.
A1 — yangi kichik toifa
A1 2025-yil 25-oktabrdagi 676-son qaror bilan joriy etildi. U kuryerlar va kundalik qatnovda ishlatiladigan yengil moped va skuterlarni qamrab oladi. Asosiy farqlar:
- avtomaktabda o'qish majburiy emas — to'g'ridan-to'g'ri nazariy va amaliy imtihon topshiriladi;
- nazariy imtihonda 20 savoldan kamida 16 tasiga to'g'ri javob kerak (boshqa toifalarda 18 ta);
- guvohnomada A1 huquqi A toifasi qatorida belgilanadi;
- A, B, C yoki D toifasiga ega haydovchilar A1 transportini alohida guvohnomasiz boshqarishi mumkin.
A1 uchun minimal yosh kun.uz'da 16 deb ko'rsatilgan; nizom matnida buni alohida tasdiqlay olmadik, shuning uchun imtihon markazida aniqlashtiring.
A — mototsikllar
A toifasi mototsikl va elektromototsikllarni boshqarish huquqini beradi. Kurs kamida 9 hafta (180 soat nazariya, 20 soat amaliy haydash). Amaliy imtihon A toifasi uchun alohida: «ilon izi», tor yo'lak, tezlashish-sekinlashish, gabaritli yarim aylana, gabaritli koridor, past tezlikda harakatlanish va «sakkiz» mashqlari bajariladi.
B — yengil avtomobillar
Eng ko'p olinadigan toifa. Shaxsiy avtomobil, krossover, kichik furgon (3,5 tonnagacha) va haydovchidan tashqari 8 tagacha o'rindiqli mikroavtobusni boshqarish mumkin. Kurs kamida 18 hafta, shundan 69 soat amaliy haydash.
E'tibor bering: yo'lovchilarni haq evaziga tashuvchi (taksi kabi) haydovchilar uchun, agar avtomobilda haydovchidan tashqari 4 tadan ortiq o'rindiq bo'lsa, tegishli toifada kamida 5 yil staj talab qilinadi (nizomning 30-bandi).
C — yuk avtomobillari
To'liq massasi 3,5 tonnadan ortiq yuk avtomobillari. B va C ni birga o'qish mumkin (kamida 24 hafta). Tibbiy ma'lumotnomada C uchun yaroqlilik alohida ko'rsatiladi — B uchun yaroqli bo'lish C uchun ham yaroqli degani emas.
D — avtobuslar
D toifasini birinchi guvohnoma sifatida olib bo'lmaydi. Buning uchun:
- B yoki C toifasida kamida 3 yil haydash staji;
- qayta tayyorlov kursi (kamida 10 hafta, 60 soat amaliy);
- nazariy va amaliy imtihon;
- kamida 21 yosh.
BE, CE, DE — tirkamali tarkiblar
Bu toifalar asosiy toifaga og'ir tirkama qo'shish huquqini beradi. Nizomning 28-bandiga ko'ra, tegishli toifada so'nggi 12 oy davomida haydash staji, o'quv tashkilotida qayta tayyorlov (BE va CE uchun kamida 7 hafta, DE uchun 6 hafta) va amaliy imtihon kerak. DE imtihoni bo'g'imli avtobusda topshiriladi. Amaliy imtihon mashqlari: orqa bortni platformaga qo'yish, platformadan chiqish va gabaritli koridorda orqaga to'g'ri chiziqda harakatlanish.
Tramvay va trolleybus
Bu huquqlar guvohnomaning «alohida belgilar» qismida «TRAMVAY» yoki «TROLLEYBUS» deb yoziladi va faqat shu transport turini boshqarishga ruxsat beradi. Yosh — kamida 21. Ayrim davlatlarda (masalan, Rossiyada) bular «Tm» va «Tb» toifalari deb ataladi; O'zbekiston guvohnomasida esa alohida harfli toifa emas, yozuv shaklidagi belgi sifatida qayd etiladi.
C1 va D1 haqida
Ba'zi xorijiy davlatlarda C1 (o'rta yuk mashinalari) va D1 (kichik avtobuslar) kichik toifalari bor. O'zbekistondagi amaldagi nizomda esa toifalar A1, A, B, C, D, BE, CE, DE ko'rinishida keltirilgan — C1 va D1 alohida ko'rsatilmagan. Chet el guvohnomasidagi bunday toifalar almashtirishda qanday aks etishini YHXX bo'linmasida aniqlang.
Guvohnomaning amal qilish muddati
Barcha toifalar uchun milliy guvohnoma 10 yil muddatga beriladi. Muddat tugaganda uni almashtirish kerak: pravani almashtirish va yangilash.
Qaysi toifani tanlamang, nazariy imtihon savollari umumiy yo'l harakati qoidalariga asoslanadi. Ularni YesPrava'dagi YHQ savollari bo'limida imtihon formatida takrorlashingiz mumkin.
Ko'p beriladigan savollar
B toifasi bilan qanday transport haydash mumkin?
To'liq ruxsat etilgan massasi 3 500 kg dan oshmaydigan va haydovchidan tashqari 8 tadan ko'p bo'lmagan o'rindiqli avtomobillarni, shuningdek nizomda belgilangan chegaradagi yengil tirkama bilan.
Necha yoshdan prava olish mumkin?
A toifa — 16 yoshdan, B va C — 18 yoshdan, D, tramvay va trolleybus — 21 yoshdan (VM 408-son qarori nizomi, 25-band).
A1 toifasi nima?
2025-yil oktabrda joriy etilgan kichik toifa: dvigatel hajmi 25 sm³ gacha, quvvati 0,25 kVt gacha va tezligi 25 km/soatgacha bo'lgan moped va skuterlar uchun. Avtomaktab kursi shart emas, faqat nazariy va amaliy imtihon topshiriladi.
C1 va D1 toifalari O'zbekistonda bormi?
Amaldagi nizomda toifalar A1, A, B, C, D, BE, CE va DE, hamda tramvay va trolleybus belgisi sifatida keltirilgan; C1 va D1 alohida kichik toifa sifatida ko'rsatilmagan.
D toifasini olish uchun qancha staj kerak?
B yoki C toifasida kamida 3 yil haydash staji, qayta tayyorlov kursi va nazariy hamda amaliy imtihon.
BE toifasini qanday olish mumkin?
B toifasida so'nggi 12 oy davomida haydash staji, o'quv tashkilotida qayta tayyorlov va amaliy imtihon talab qilinadi.
- lex.uz — VM 408-son qarori, haydovchilarni tayyorlash va guvohnoma berish nizomi (3, 25, 28–30-bandlar)
- anhor.uz — Guvohnomada yangi A1 kichik toifasi (VM 676-son qarori)
- kun.uz — Skuter va mototsikllarga pravani qanday olish mumkin (2025-yil noyabr)
- gov.uz — Haydovchilik guvohnomasini olish uchun imtihon topshirish